Katholieke dictatuur

Eluana Englaro is gisteravond op 38-jarige leeftijd overleden, nadat met toestemming van de Italiaanse Hoge Raad de kunstmatige voeding van de al zeventien jaar in coma verkerende vrouw was beëindigd. Dat mocht niet van de kerk. De senaat was juist in een spoedzitting bijeen om te verhinderen dat aan haar uitzichtloze lijden een waardig einde zou komen.

Geen einde is er nog gekomen aan de door de kerk ontketende hysterie die ingrijpende gevolgen dreigt te krijgen voor de democratie en de rechtsstaat. „Stop de moordenaarshanden”, was de leuze van het Vaticaan. Die ging niet over oorlogsmisdaden of over de huurmoordenaars van de maffia en de camorra. De moordenaars zitten volgens de Heilige Stoel in het hoogste Italiaanse rechtscollege.

Tien jaar is over Eluana geprocedeerd totdat de rechterlijke macht in laatste instantie instemde met het verzoek haar te verlossen uit haar mensonwaardige toestand. Maar het Vaticaan hield vol dat Gods wet voorrang heeft boven de door mensen gemaakte wetten. De Rooms-Katholieke kerk erkent niet de scheiding van kerk en staat.

Het is verbijsterend hoever de dwingelandij dit keer is gegaan. In de dubieuze persoon van minister-president Berlusconi beschikt de paus in Italië over een politieke plaatsbekleder. Deze vaardigde een decreet uit dat de levensbeëindiging verbood, met het argument – geloof het of niet – dat de vrouw nog vruchtbaar was. In een oogwenk werd niet alleen de scheiding tussen kerk en staat, maar ook de scheiding tussen de uitvoerende en de rechterlijke macht opgeheven.

Om de Grondwet te redden, weigerde de onwankelbare president Napolitano het decreet te bekrachtigen. Waarop Berlusconi liet weten de Grondwet overboord te zullen zetten.

En dat is de dreiging die nu boven Italië en Europa hangt. Op instigatie van de Rooms-Katholieke Kerk pleegde Berlusconi, te laat in het concrete geval, maar omineus voor de toekomst, niets minder dan een staatsgreep. Reflexmatig viel hij terug op Mussolini: regeren per decreet en met uitschakeling van de Grondwet.

Alles vonden de Heilige Vader en zijn Onheilige Marionet geoorloofd, als maar de marteling van Eluana voort kon duren en als haar maar het door de rechters vergunde recht op een waardig sterven onthouden werd. Het lijden en het martelaarschap zijn het zaad van de kerk, nietwaar? Geen enkele burger, gelovig of niet, heeft recht op zelfbeschikking. Ziehier de rooms-katholieke sharia.

Italië is nu totaal verscheurd. Volgens een door schrijvers en intellectuelen, onder wie Umberto Eco en Nobelprijswinnaar Dario Fo, verspreid manifest staat het voortbestaan van de seculiere en democratische republiek op het spel. „De coup van Berlusconi heeft tot doel de burger het recht op zijn eigen leven te ontnemen en hem over te leveren aan de totalitaire wil van de staat en van de kerk.”

Vittorio Zucconi, hoofdredacteur van la Repubblica, schreef gisteren: „Een staat die een plek opeist in het bed van patiënten (of geliefden), natuurlijk ‘met de beste bedoelingen’, wat altijd de rechtvaardiging is geweest voor elke ramp in de geschiedenis en de basis vormt van elk totalitarisme, zo’n staat zal dat bed niet meer verlaten, want zulke opdringerigheid ligt in de natuur van elke staat, als deze niet op de drempel wordt tegengehouden. Over de rug van een lichaam dat al 17 jaar wordt gemarteld, pleegt Berlusconi euthanasie op de Grondwet.”

De katholieke tirannie in Italië kan niet ernstig genoeg worden genomen. De rechtsstaat hád daar al een zwak fundament als gevolg van de inmenging van de kerk, de machtspositie van de maffia en de endemische corruptie van politici. Berlusconi kan alleen regeren met steun van de politieke erfgenamen van het fascisme. Zijn argument tegen de instandhouding van de in 1948 ingevoerde Grondwet luidt: „Het is een document dat lang geleden is geschreven door pro-sovjetfiguren”, te weten antifascisten zoals de onkreukbare democraat Napolitano. De bejaarde president van Italië is een voormalige verzetsstrijder, die meehielp de Italiaanse communistische partij om te vormen in een pro-Europese sociaal-democratische partij.

Maar wat doet Europa nu in Italië de democratie en de rechtsstaat in gevaar verkeren? Het respect voor beginselen als de scheiding tussen kerk en staat en de scheiding der machten binnen de staat, behoort tot de grondslagen van de EU en is ook voorwaarde voor het lidmaatschap. Als in Italië Berlusconi zonder protesten van de overige EU-leden de Grondwet opzij kan zetten, dan voorspelt dat weinig goeds voor de burgerrechten in, bijvoorbeeld, Polen. Daar verzet een reactionaire clerus zich tegen de rechten van vrouwen en homo’s, om van het virulente antisemitisme in dat land maar te zwijgen.

De afgelopen week is alom met verontwaardiging gereageerd op het besluit van paus Benedictus XVI een groep zwakzinnige antisemieten weer in genade aan te nemen. Minister Verhagen en de Duitse bondskanselier Merkel hebben terecht geprotesteerd, waarop de regering in Berlijn van de paus te horen kreeg dat zij zich niet mag mengen in zaken van de kerk. Maar de Rooms-Katholieke Kerk mag zich blijkbaar wel mengen in zaken van de Italiaanse staat. En daarover zou ik Verhagen en Merkel ook graag willen horen. Waar blijft het protest van de EU?

Als de Katholieke Kerk de geloofsleer in Italië boven de wet en de grondwet stelt, is dat bedreigend voor de democratie in Europa als geheel. Over de verzoening tussen de paus en zijn antisemieten kun je nog zeggen dat de katholieken hiermee vooral zichzelf te schande maken. Maar wat nu in Italië is gebeurd, gaat aanzienlijk verder, het raakt de rechten van álle burgers. Daar kunnen moslimfundamentalisten nog wat van leren.

Reageren kan op nrc.nl/etty (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)