Schaamte en verdriet bij katholiek bedrijfsongeval

In de kathedraal wordt steun gevraagd voor „de zware missie” van de paus. De gelovigen buiten zijn meer uitgesproken over de Holocaust-rel rondom bisschop Williamson. „Dit slaat een diepe wond.”

De klokken luiden, de gelovigen haasten zich ter kerke. Vier bisschoppen met witte mijters schrijden, begeleid door acolieten met kaarsen, wierook en kruisbeeld, door de kathedraal van Sint Jan. In hun midden een vijfde bisschop, met gouden mijter en bisschopsstaf.

Zo begon gisteren om 12 uur de viering van het zilveren jubileum van bisschop Lescrauwaet, 25 jaar in het ambt.

Namens de pauselijke nuntius, met griep in bed, verleent bisschop Hurkmans van Den Bosch de jubilaris „als onderpand van hemelse genade” de apostolische zegen van paus Benedictus XVI. De bisschop preekt bevlogen over Jezus en de kracht van het gebed.

Klein Rome, zo wordt de omgeving van de kathedraal van Sint Jan de Evangelist wel genoemd. Duizenden pelgrims bezoeken hier jaarlijks het beeld van Maria, de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch. Rondom de Parade staan de plebanie (de pastorie van de kathedraal), het bisschoppelijk paleis met de kerkelijke rechtbank, de Schola Cantorum (het kerkkoor) en het Sint-Janscentrum, de priesteropleiding van het bisdom.

In de voorbeden tijdens de feestmis wordt gevraagd om steun voor de zware missie van de „opvolger van Petrus [de paus]. Laten zijn intenties niet worden misverstaan.” Het is de enige bedekte verwijzing naar het rumoer dat is ontstaan nadat de paus had besloten de excommunicatie van vier bisschoppen van de omstreden priesterbroederschap Pius X op te heffen. Pius X werd in 1988 uit de kerk gestoten omdat de broederschap de besluiten van het Tweede Vaticaans Concilie niet accepteerde en buiten de paus om vier bisschoppen had gewijd. Een van hen, de Britse bisschop Williamson, zei in een televisie-interview precies op de dag van het pauselijk besluit (21 januari) dat de Holocaust nooit had plaatsgevonden.

Achterin de kathedraal liggen stencils van het secretariaat van de RK Kerk in Utrecht, waarin wordt uitgelegd dat opheffing van excommunicatie niet hetzelfde is als rehabilitatie en wordt stilgestaan bij de chronologie van de gebeurtenissen. „Paus Benedictus verwerpt in krachtige bewoordingen iedere vorm van ontkenning van de Holocaust en iedere vorm van antisemitisme. Hij deed dat op het moment dat de uitspraken van Williamson de actualiteit bepaalden. Iedereen wist over wie en wat de paus sprak. Maar hij noemde de naam van Williamson niet. En daardoor bleef er volgens velen onduidelijkheid”, aldus de Nederlandse bisschoppen.

De bisschoppen doelen op uitspraken van de paus tijdens zijn audiëntie van 28 januari. Maar het Vaticaan kwam pas met een ondubbelzinnige veroordeling van Williamsons uitspraken op 4 februari, nadat de Duitse bondskanselier Merkel de paus daartoe had opgeroepen. „Politiek gesproken”, zegt een oudere heer die de mis heeft bijgewoond, „is hier sprake van een bedrijfsongeval.” Zijn vrouw vult aan: „Ook Jezus wist dat Judas hem die kus ging geven.”

Bijna driekwart van de Nederlandse katholieken vindt dat de paus moet toegeven dat hij een fout heeft gemaakt, bleek uit onderzoek door het tv-programma Kruispunt. De kerkgangers in Den Bosch zeggen te hópen dat de paus de uitspraken van Williamson niet kende.

„Maar hoe is dat mogelijk, met die hele curie om zich heen?” vraagt W. van Eerden, secretaris van het kerkbestuur, zich af. „En dat voor een Duitse paus als Ratzinger, die als geen ander de gevoeligheden kent. Hij is een prima theoloog en studeerkamergeleerde, maar verkeert beslist in een isolement.”

Een vrouw zegt zich als katholiek te schamen. „De paus heeft wel lang gezwegen. En het was ook op zijn plaats geweest als ze er hier tijdens de mis in de Sint-Jan over hadden gesproken.”

In de plebanie worstelt ook pastor Marc Timmermans met de kwestie. „Mijn grootste verdriet is dat heel veel mensen door deze commotie teleurgesteld zijn.” Aan de paus twijfelt hij niet. „Benedictus heeft een diepgewortelde afkeer van alles wat met antisemitisme te maken heeft. Hij was en is een vriend van het Joodse volk. De paus was slecht geïnformeerd. Dat zegt ook kardinaal Walter Kasper, die verantwoordelijk is voor de dialoog met de Joden. Voor Pius X is nog steeds geen ruimte binnen de kerk, want hun standpunten zijn over de grens.”

Dat de paus bereid was tot een dialoog met Pius X, zegt Timmermans wel te begrijpen. „Wij mogen nooit zeggen: u bent voor eeuwig verdoemd. Dat mag alleen God zeggen. Jezus ging ook om met tollenaars en zondaars.”

Volgens Timmermans is sprake geweest van miscommunicatie. „Het Vaticaan heeft een ouderwetse manier van communiceren. Maar de huidige maatschappij vereist turbotaal. De Nederlandse bisschoppen hebben dat beter door. Die hebben meteen na de uitlatingen van Williamson gezegd: dit is idioot. Dat snappen mensen.”

In café Het hart van Brabant, tegenover de kathedraal, zijn de katholieke bezoekers stukken harder in hun oordeel. „Dit slaat een diepe wond”, zegt mevrouw M. Cruysbergh (60), „vooral bij de mensen die de oorlog hebben meegemaakt. Dat vind ik veel erger dan dat de katholieke kerk een opdonder krijgt.” E. Pieterman (57) noemt de reactie van het Vaticaan „een smoesje”. „Alles wordt daar doorgenomen, álles wordt hem voorgekauwd! De paus probeert zijn gezicht te redden. We worden besodemieterd. Daar hou ik niet van! Van mij moet hij aftreden.”

Ook Adje van Bergen (61) noemt het een klap voor de katholieke kerk. „Dat zeiden de Duitsers ook: wir haben es nicht gewusst. Het is heel goed dat Merkel zich ermee bemoeid heeft. Er heerst nu een strakker regime in Rome, maar je kunt toch ook op een andere manier communiceren?”

Buiten op de Parade loopt een oude dame naar de kathedraal: „Ik zal er niet omheen draaien: ik heb deze paus nooit gemoeten. Waarom nemen ze in het Vaticaan niet iemand die meer in het leven staat? En ik voorspel u: er komt nog meer!” Een insider heeft een andere mening: „Deze hype is over een jaar vergeten, de katholieke kerk is voor de eeuwigheid.”