Relatieleed in sleets ballet

Nieuwsanalyse

Dans Ned. Dans Theater I, 5 febr Lucent, Den Haag. Tournee t/m 11 maart. Inl: 070-8800333; ndt.nl. **

Als Jeff Buckley tot slot neuzelend het lied You and I inzet, is genoegzaam duidelijk dat het nieuwe ballet van de Fin Tero Saarinen over relaties gaat. Niet over romantiek en vervoering, want daar doet men niet aan in het hoge Noorden. Nee, in Scheme of Things, Saarinens tweede ballet voor het Nederlands Dans Theater I, is het een en al misverstand en onvermogen tussen de zeven dansers. Soms lijkt enige vooruitgang te ontstaan in het liefdesleven: tegen het einde ontstaat soms een voorzichtige, wederzijdse tederheid. Dat is mooi. Maar ook afgezaagd. Gelukkig zijn toneelbeeld (Mikki Kunttu) en kostuums (Erika Turunen) oogstrelend: een verticaal paneel, behangen met honderden spots die warmgeel oplichten of een effect van vonken creëren. De feestelijke kostuums blijken deels rekbaar te zijn. In de context van deze choreografie krijgt die flexibiliteit een ongemakkelijke associatie met manipulatie in de verhouding.

Er zit dus wel lijn in Saarinens werk, en dankzij de butoh-invloeden die hij bij Kazuo Ohno opdeed, onderscheidt zijn bewegingstaal zich iets van de doorsnee Scandinavische choreografie waarmee NDT onder het bestuur van Anders Hellström is overstroomd. Toch overheerst de indruk dat dit allemaal al eerder is gedaan: de obsessieve gebaartjes, de karikaturale passen, de schijn van onbeholpenheid (die overigens geweldige beheersing vereist). Eerder, en beter ook, want ontroeren wil The Scheme of Things maar niet. Het stuk roept vooral ergernis op over zoveel modieuze pseudo-spiritualiteit. Als dan, na allerlei andere ‘sfeervolle’ muziek, Buckley begint te neuzelen, is het einde helemaal zoek, en gelukkig ook nabij.

Saarinens première dient in deze triple-bill als opmaat voor het betere werk. Naast William Forsythes overrompelende Enemy in the Figure (1989) blijven maar weinig choreografieën overeind. Zeker als het zo fabuleus wordt gedanst als hier, met de van energie knetterende Mehdi Walerski als uitschieter. Crystal Pites The Second Person (2007) blijkt bij weerzien nog steeds een degelijk werk voor groot ensemble; liefdevol portret van een hechte gemeenschap. Ook niet wereldschokkend, maar het werkt wel.