Niks is heilig, behalve de hypotheekrenteaftrek

Om de economie uit het slop te trekken, zou alles bespreekbaar zijn. Maar dat bleek niet te gelden voor de hypotheekrenteaftrek. Een hogere AOW-leeftijd lijkt veel minder een taboe.

Het leek vrijdagmiddag in de ministerraad allemaal duidelijk. Premier Balkenende en vicepremier Bos zouden het allebei zo zeggen: een ambtelijke werkgroep bestudeert alle mogelijk denkbare maatregelen voor de economie, en daarna gaat het kabinet besluiten nemen. Op geen enkel onderwerp ligt een taboe. Althans officieel niet. Verhoging van de AOW-leeftijd, nieuwe besparingen op de AWBZ én beperking van de hypotheekrenteaftrek: de ambtelijke werkgroep onder leiding van secretaris-generaal Ronald Gerritse van het ministerie van Financiën mag op elke onderwerp zonder enig politiek voorbehoud adviseren.

Dus zo lieten Balkenende en Bos zich ook uit. De premier zei dat „onorthodoxe stappen” nodig zijn om de crisis te bezweren. Bos verklaarde dat „de hele gereedschapskist wordt omgekeerd”. Hij noemde, tot lichte irritatie van de premier, in het rijtje onderwerpen dat bekeken wordt wel „het eigen woningbezit”. Bos en Balkenende gingen verder niet op details in.

In het weekend stapte Balkenende van de duidelijk lijn van vrijdag af. Sommige media berichtten zaterdagochtend dat de renteaftrek voor het kabinet niet meer heilig is. De woordvoerder van Balkenende kwam in actie: er wordt niet aan getornd. Niet zolang hij premier is. De CDA-leider was altijd duidelijk en heeft zijn politieke lot eraan verbonden.

Dat zorgde voor irritatie in de coalitie, zo vertellen de bronnen dichtbij het kabinet. De vicepremiers Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie) – de laatste was vrijdag op de Antillen – vinden dat Balkenende hiermee de afspraken van vrijdag schond en dat hij de verdenking op zich laadt partijpolitiek gewin uit de kwestie te willen halen. Dat hij aan het publiek wil laten zien dat hij voor de hypotheekrenteaftrek staat, en de anderen niet of minder. De ergernis werd vergroot omdat de premier er zaterdag voor koos niet de vicepremiers van tevoren in te lichten.

„De premier heeft onverstandig gehandeld”, zegt de woordvoerder van Rouvoet. „De opdracht van de werkgroep is wat Rouvoet betreft ongewijzigd. Er wordt niet vooraf op één onderwerp een blokkade opgeworpen.” De woordvoerder van Bos zegt: „Wij kiezen er voor om niet al op één van de afzonderlijke onderwerpen in te gaan. De opdracht aan de ambtelijke werkgroep is bewust breed gekozen.”

De oppositie heeft de politieke ruzie aangegrepen om Balkenende naar de Tweede Kamer te roepen. Dat gebeurt mogelijk morgenmiddag.

De irritatie van het afgelopen weekend lijken een voorbode van pittige besprekingen in het kabinet, als het advies van de ambtelijke werkgroep en de nieuwste voorspellingen van het Centraal Planbureau bekend zijn. Eigenlijk was voor vrijdag al duidelijk dat de hypotheekrenteaftrek niet echt ter discussie komt, omdat het onderwerp politiek te gevoelig is en de economie op korte termijn niet vooruit helpt. Daarom verbaasde de actie van de premier ook zo. „Hij schiet een voorstel af wat helemaal geen voorstel is”, zegt een ingewijde.

Dat er over het andere politiek gevoelige onderwerp, verhoging van de AOW-leeftijd, nog geen geruzie is ontstaan, duidt er op dat dit serieus in discussie komt. Een hogere AOW-leeftijd belemmert de economische groei op korte termijn niet. De maatregel waar nu over wordt gespeculeerd, voorziet er in dat pas na 2012 de AOW-leeftijd heel geleidelijk wordt verhoogd. Dat leidt er op lange termijn toe dat de overheidsuitgaven binnen de perken blijven en dat de arbeidsparticipatie toeneemt.

De AOW ligt bij alle partijen nog wel moeilijk: grote delen van de achterban van CDA, PvdA en ChristenUnie staan er niet bij te juichen. Maar omdat het de pijn over alle partijen verdeelt, is het politiek veel kansrijker dan morrelen aan de hypotheekrenteaftrek.