Katholieke salafisten

Angela Merkel heeft gesproken: de Duitse verhouding met het jodendom is een Grundsatzfrage. Ze eiste vorige week opheldering van de Duitse paus over de wederopneming in de katholieke kerk van vier in 1988 uitgestoten ultraconservatieven, onder wie Richard Williamson, een Shoah-loochenaar. Benedictus XVI reageerde meteen. Williamson mag geen kerkelijk ambt uitoefenen zolang hij zijn Shoah-ontkenning niet herroept. Daarmee is de jodenvijandige angel uit het pauselijk besluit verwijderd, maar het bevat meer stekeligs.

Over de verzoening met de vier, allen leden van de priesterbroederschap Pius X, heeft de paus volgens het katholieke tijdschrift The Tablet alleen overlegd met de hoogbejaarde kardinaal Darío Castrillón Hoyos. Die is voorzitter van de pauselijke commissie Ecclesia Dei (Kerk Gods) en wil allang eerherstel voor de mannen van Pius X. Bernard Fellay, leider van de broederschap, vroeg op 18 december in een brief aan kardinaal Castrillón om opheffing van de excommunicatie. In een rondschrijven van 24 januari aan zijn volgelingen noemt Fellay de pauselijke inwilliging van dat verzoek een ‘eenzijdige, welwillende en moedige daad’.

Als het besluit ‘eenzijdig’ is, stond er niets tegenover. „De Traditie”, schrijft Fellay dan ook triomfantelijk, „is niet meer in de ban.” De broederschap blijft streven naar kerkelijke restauratie en Castrillón wist dat. Fellay schreef hem in december: „Wij zijn bereid het Credo van Trente met ons bloed te schrijven en de anti-modernistische eed van Pius X af te leggen. Wij aanvaarden alle concilies (kerkvergaderingen) tot Vaticanum II. Daarover hebben we reserves.”

Het Concilie van Trente (1545-1563) werd bijeengeroepen in reactie op de Reformatie en de geloofsbelijdenis die toen is opgesteld, heeft een sterk anti-protestants karakter. Paus Pius X formuleerde in 1910 een ‘eed tegen het modernisme’. Die verwerpt onder meer de ‘ketterse opvatting dat dogma’s evolueren en dat er niets goddelijks is aan de traditie’. De broederschap Pius X verwerpt de belangrijkste hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965): erkenning van het recht op godsdienstvrijheid, toenadering tot andere christenen (oecumene) en modernisering van de eredienst.

De mannen van Pius X zijn eigenlijk katholieke salafisten. Zij geloven in onveranderlijke waarheden, die gelden sinds de dagen van Christus, en moeten niets hebben van ‘andersdenkenden’. Hun volgelingen zijn leken die terugverlangen naar het oude ritueel van Latijns gezang en wierook. De verzoening met deze verstokten belooft weinig goeds.