Israëliërs stemmen dit keer rechts

Israël kiest morgen een nieuw parlement. Opiniepeilingen voorspellen een gigantische verschuiving. Rechts en extreem-rechts zullen een grote zege behalen.

De biertjes gaan rond, er is basketbal op de televisie, en de klanten van falafeltent Yitzhak in het noord-Israëlische stadje Kyriat Atta nemen geen blad voor de mond. „Alleen Lieberman kan ons redden”, zegt Shlomo Amitai, een klusjesman op een school. „We worden aan alle kanten bedreigd. Hamas in Gaza hebben we niet verslagen, Syrië wil de Hoogvlakte van Golan terug, we hebben een man nodig die zegt: nee Hamas, nee Syrië, nee Palestijnen.”

Zijn tafelgenoten, allemaal mannen van middelbare leeftijd, brommen instemmend. Een kleine opiniepeiling, rond de tafel: het extreem-rechtse Yisrael Beiteinu van Avigdor Lieberman wint morgen de verkiezingen, daarna volgt de rechtse Likud-partij. Eén klant zegt met zijn mond vol dat hij op Shas, een ultra-orthodoxe partij, stemt. „Ze zeggen: Lieberman kan geen vrede brengen, Netanyahu ook niet. Maar dat werd ook van Menachem Begin gezegd”, zegt Arik Ovadia. „Begin heeft toch vrede met Egypte gesloten. Iedereen kan vrede sluiten, als je de vijand maar je wil oplegt.”

De bezoekers van falafeltent Yitzhak behoorden tot voor kort tot de natuurlijke achterban van de Arbeidspartij en Kadima. Veel inwoners van Kyriat Atta werken in de haven van Haifa, dat dichtbij ligt. Maar de stemming is omgeslagen. Sommigen zijn door de economische crisis hun baan kwijtgeraakt. Anderen noemen de raketten van Hamas op Israël of de recente oorlogen in Libanon en Gaza als belangrijkste reden om deze keer rechts te gaan stemmen.

Lieberman en Netanyahu, andere namen hoor je dezer dagen niet op straat. Fans raken niet over hen uitgepraat, tegenstanders halen hen aan als schrikbeeld. Opiniepeilingen voorspellen een gigantische ommezwaai in de Israëlische verkiezingen voor de Knesset. De regeringspartijen Kadima van Tzipi Livni en de Arbeidspartij van Ehud Barak zullen niet langer de grootste partijen zijn. Vooral Barak staat op groot verlies.

Daartegenover staat een opmars van rechts en extreem-rechts. Likud, de rechtse partij die in 2006 nog werd verpulverd door de afsplitsing Kadima, ligt volgens de peilingen voor op Kadima. Het verschil tussen Likud en Kadima loopt terug, maar dat komt alleen doordat Likud de laatste weken weer aanhangers aan de rechterkant verliest. In de laatste peilingen heeft Avigdor Liebermans Yisrael Beiteinu (Israël Ons Huis) de derde plaats veroverd op de Arbeidspartij. Met steun van nog een paar splinterpartijen ligt een rechts/extreem-rechts verbond plotseling binnen handbereik.

De politieke wederopstanding van voormalig minister-president Benjamin Netanyahu kan hem een nieuw premierschap opleveren. Ruim twee jaar geleden was zijn partij Likud nog diep verdeeld en verslagen. Ariel Sharon brak met de partij na een conflict over de terugtrekking uit Gaza en richtte Kadima op, voor Israëlische begrippen een middenpartij. De meeste leden volgden en Likud boekte een historisch laag resultaat.

Maar de aanhoudende corruptieschandalen rondom premier Ehud Olmert, een Kadima-man, twee oorlogen en een failliet vredesproces hebben de kansen doen keren. Netanyahu voert een campagne die sterk op zijn persoon is gericht. Hij presenteert zich als een sterke leider, die geen compromissen met de Palestijnen zal sluiten. De oorlog in Gaza heeft hem volgens alle peilingen alleen maar goed gedaan. Hij steunde de oorlog, en toen de regering-Olmert tegen de zin van de bevolking de aftocht blies, zei hij dat hij als premier de klus geklaard zou hebben.

Netanyahu’s partij is niet dezelfde als een paar jaar geleden. De rechtervleugel van Likud heeft aan invloed gewonnen, wat op het laatste partijcongres duidelijk werd. De leden van Likud beloonden de extreem-rechtse kolonist Moshe Feiglin met een verkiesbare plaats – een plek die het partijbestuur hem later ontnam. Ook Benny Begin, de zoon van oud-premier Menachem Begin en een ideoloog van de militante kolonistenbeweging, maakte een luidruchtige comeback in de partij.

Het meest heeft Netanyahu electoraal nog te vrezen van de 50-jarige Moldaviër Avigdor Lieberman. De opkomst van de gebrekkig Hebreeuws sprekende leider van Yisrael Beiteinu is door politieke analisten de laatste maanden volkomen over het hoofd gezien. Onthullingen over corruptie – zijn dochter zit vast – en zijn verleden – lidmaatschap van de verboden extreem-rechtse Kach-beweging– deren de kiezer weinig. Zijn campagne beperkt zich tot verdachtmakingen aan het adres van de Palestijnen die in Israël wonen – circa 20 procent van de bevolking.

Volgens Lieberman moeten zij worden gedeporteerd – hij noemt het ‘overgebracht’ – naar de Palestijnse gebieden. Met de leus ‘zonder loyaliteit geen burgerschap’ pleit hij voor het afnemen van het Israëlische staatsburgerschap van Palestijnen die het joodse krakter van de staat Israël niet willen onderschrijven.

Netanyahu wil niet achterblijven en benadrukt nu op verkiezingsbijeenkomsten dat „onder de huidige omstandigheden” geen Palestijnse staat gesticht mag worden. Gisteren bracht hij een bezoek aan de bezette Golan-hoogvlakte, waar hij zei dat Gamla – dat de Romeinen op de joden veroverden – niet opnieuw zal vallen. Kadima, de Arbeidspartij en de anderen weten weinig meer te brengen dan anti-Netanhayu/Lieberman-slogans. Kadima verspreidt folders met krantenknipsels uit de tijd dat Netanyahu als premier in schandalen verzeild raakte.

„Tzipi Livni is het laatste redmiddel tegen Bibi en Lieberman”, zegt minister van Huisvesting Ze’ev Boim, na afloop van een Kadima-bijeenkomst in het noorden. Boim, verantwoordelijk voor de bouw in joodse nederzettingen in bezet gebied, trekt het land door om rechtse kiezers te verleiden tot een terugkeer naar Kadima. „Ik ken Netanyahu, ik heb ook in Likud gezeten. Het land werd rampzalig geleid, zowel economisch als moreel. De mensen lijken hun geheugen kwijt te zijn.”

Zwart-wit, zo denkt de Israëlische kiezer, zegt Boim. „Geen wonder dat Lieberman vooral populair is onder jongeren. Die willen snelle oplossingen, een verhaal waarin de wereld verdeeld wordt in goed en kwaad. Hij is een gehaaid politicus, zoals hij zich presenteert als populist. De kiezer is de laatste maanden hard naar rechts gegaan, de gemiddelde Israëliër is blijkbaar niet geïnteresseerd in details.”

Artikel over Arabische Israëliërs op nrc.nl/buitenland