Haast met nationaal reddingsplan

Het kabinet werkt aan maatregelen om de crisis te bestrijden. Die kunnen pijnlijk zijn voor burgers en bedrijven. Vakbonden en werkgevers voorzien groeiende onrust.

Nederland gaat een hete lente tegemoet. Het kabinet werkt momenteel koortsachtig met ondernemers en vakbeweging aan een nationaal reddingsplan voor de economie. Maar verhoging van de pensioenleeftijd zou „grote sociale onrust” opleveren, waarschuwt vakbondsleider Agnes Jongerius. Werkgevers, aan de andere kant, zijn fel tegen aanpassing van de hypotheekrenteaftrek. „Als dat gebeurt, zorg ik er persoonlijk voor dat het Malieveld vol komt te staan”, zegt VVD-fractieleider Mark Rutte.

Jongerius uitte haar dreigement aan het kabinet dit weekeinde in Oosterbeek tijdens de jaarlijkse Bilderbergconferentie: een bijeenkomst van invloedrijke ondernemers, politici, vakbondsbestuurders en wetenschappers. Achter gesloten deuren werd vrijdag en zaterdag gedebatteerd over de kredietcrisis, de omgang met energieproblemen en de klimaatcrisis.

Toen premier Jan Peter Balkenende (CDA) en minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) vrijdag na de ministerraad lieten weten dat „alle opties worden bekeken” om de crisis het hoofd te bieden, gaven de sociale partners een krachtig signaal af. Níét morrelen aan de aftrek van hypotheekrente, zei Bernard Wientjes, voorzitter van VNO-NCW. „Er is al sprake van een ernstige vertrouwenscrisis. Als burgers ook niet meer zeker zijn van de aftrek van de hypotheekrente, krijgt de economie helemaal een terugslag”, aldus Wientjes.

En niet morrelen aan verhoging van de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar, zoals de VVD voorstelt, vindt FNV-voorzitter Jongerius: „Werknemers vragen zich al af waarom Nederlandse banken met hun belastinggeld moeten worden gered, terwijl zij met ontslag bedreigd worden. Als ik onze mensen ook nog moet vertellen, dat ze pas later met pensioen mogen, ga ik spandoeken schilderen.”

Jongerius was net bij staalconcern Corus in IJmuiden geweest, dat in Nederland 800 werknemers ontslaat. Ze verwees naar wilde stakingen vorige week van Britse werknemers van oliemaatschappij Total in Groot-Brittannië, die zich bedreigd voelen door Italiaanse en Portugese arbeidskrachten. Overal in Europa is een onderstroom van onvrede bij werknemers over de grootscheepse steun aan banken, volgens Jongerius. Die onvrede kan tot grote sociale onrust leiden. Ook in Nederland.

Het protectionisme dat in Europa en Amerika de kop opsteekt, maakt de economische problemen volgens Jongerius nog ernstiger. Een bedrijf als Corus kan op die manier straks geen staal meer kwijt in Frankrijk en de VS. „Wie vertelt Amerika dat dit niet kan’’, zei de FNV-voorzitter. Net als Wientjes drong ze er bij het kabinet op aan snel met een plan van aanpak te komen. „Vergeet de AOW met 67”, zei Jongerius. Er zijn genoeg andere maatregelen die het kabinet kan nemen.

Als er één boodschap doorklonk vanuit Oosterbeek was het: haast is geboden, de tijd is op. Het kabinet moet vaart maken met een breed pakket maatregelen om de economische neergang tegen te gaan. De snelheid waarmee de economische inzinking zich voltrekt, baart ondernemers grote zorgen. Nederland ziet de economische groei van 3,5 procent in 2007 pijlsnel omslaan in een krimp van 2 procent in dit jaar, zo voorziet de Europese Commissie.

Topman Hans Wijers van chemieconcern AkzoNobel, vreest dat de kredietcrisis tot een wereldwijde, diepe recessie, zelfs tot een depressie kan leiden. Oud-minister Wijers deed op de conferentie een dringend beroep op het kabinet om de economie op grotere schaal te stimuleren, zodat de kredietverlening aan bedrijven weer op gang komt. Ook vindt hij dat de pensioenfondsen meer tijd moeten krijgen dan de huidige drie jaar om hun tekorten aan te vullen, anders worden bedrijven en werknemers opgezadeld met hoge pensioenpremies.

De huidige maatregelen om de Nederlandse economie te stimuleren schieten tekort, stellen Wientjes en Jongerius. Beide sociale partners maken deel uit van een kleine groep die met de overheid werkt aan een nationaal akkoord met maatregelen. Zij pleiten voor investeringen in duurzaam bouwen, duurzame energie, het wegennet en het opknappen van oude ziekenhuizen en scholen. Dit om het stilvallen van de bouw na de zomer te voorkomen. „Het kabinet moet de moed hebben de begrotingsafspraken tijdelijk los te laten zodat er meer financiële ruimte ontstaat voor extra investeringen”, zei Wientjes.

Ook VVD-leider Rutte is voor het openbreken van de begroting. „Extra investeringen in innovatie en alternatieve energie zijn essentieel voor de economie van Nederland en bedrijven worden er echt mee geholpen”, zegt hij.

Maar het moet wel duidelijk zijn hoe de extra investeringen op lange termijn worden terugverdiend, vinden zowel VVD als CDA. Rutte: „Een stimuleringspakket vraagt wel om solide financiering, zodat de overheidsfinanciën op lange termijn houdbaar blijven. Het optrekken van de AOW-leeftijd is het meest voor de hand liggend. Landen om ons heen hebben dat allang gedaan”.