Groene Obama haalt onsstraks heel snel in

Obama gaat voortvarend aan de slag op milieuterrein.

De EU moet nú ingrijpende maatregelen treffen om niet achterop te raken.

De Europese Unie dreigt haar voortrekkersrol op het gebied van klimaat en milieu kwijt te raken aan de Verenigde Staten. De vooruitgang aan deze kant van de oceaan stagneert, terwijl er aan de overkant een nieuw élan is ontstaan.

President Barack Obama kondigde vorige week een aantal ambitieuze milieumaatregelen aan. Hij gaat voortvarend aan de slag. Hij vroeg het nationale milieuagentschap EPA om Californië en andere staten toe te staan strenge normen op te leggen aan nieuwe auto’s. Hij houdt de bouw van een 500 megawatt-kolencentrale in South Dakota tegen. En hij heeft fervente voorstanders van alternatieve energie in zijn regering opgenomen. De tekenen wijzen erop dat de VS onder Obama een compleet nieuwe weg inslaan inzake het klimaat- en milieubeleid vergeleken met president George W. Bush, die de VS in 2001 terugtrok uit het Kyoto-protocol. De EU, die de afgelopen jaren een voortrekkersrol vervulde op dit terrein, moet uitkijken die leiderschapspositie niet kwijt te raken.

Al Gore, voormalig vice-president van de Verenigde Staten, deelde eind vorige maand al een klein plaagstootje uit richting Europa. Hij zei dat het „objectief waar” is dat alleen de VS de wereld kan leiden op klimaatgebied. Hij verklaarde dat hij „niet zijn adem ging inhouden” totdat Europa ergens in de verre toekomst als één macht op het wereldtoneel zou gaan opereren. Gore legt de vinger op de zere plek. Op papier ziet het klimaatbeleid van de EU er weliswaar ambitieus uit, maar de uitvoering laat veel te wensen over. Het EU-emissiehandelssysteem leidt niet of nauwelijks tot een afname van de CO2-uitstoot. In Nederland, zo heeft het CBS berekend, was de CO2 uitstoot in 2007 onveranderd vergeleken met 2006. De trend sinds 1990, het ijkjaar voor het Kyoto - protocol, is een stijgende lijn.

Het EU-emissiehandelsysteem heeft wél geleid tot extra winsten voor elektriciteitsbedrijven die gratis verkregen emissierechten doorberekenden in de elektriciteitsprijs. Vanaf 2013 zouden alle energiecentrales voor uitstootrechten moeten gaan betalen, maar in december besloot de EU tot een uitzondering voor de vervuilende Oost-Europese kolencentrales, die nog tot 2020 deels gebruik kunnen maken van gratis emissierechten. Ook bouwt Europa nog altijd kolencentrales bij, in totaal niet minder dan vijftig stuks verspreid over de lidstaten. In Nederland alleen al worden de komende jaren vijf nieuwe kolencentrales gebouwd.

Ook op andere terreinen neemt Europa beslissingen die niet stroken met een ambitieus klimaatbeleid. Een voorstel van de Europese Commissie om strenge milieunormen aan de auto-industrie op te leggen werd eind vorig jaar onder druk van Frankrijk en Duitsland slechts in sterk verzwakte vorm aangenomen.

De VS zijn altijd goed geweest in innovatieve producten en diensten. Ook op het gebied van milieu wil men die nu, onder aanvoering van Obama, gaan inzetten. Obama heeft 100 miljard dollar gereserveerd om in groene infrastructuur te investeren. Eén van de nieuwe technologieën is het ‘smart grid’. Een ‘smart grid’ is een elektriciteitsnetwerk waar consumenten en producenten afspraken kunnen maken over het gebruik van elektriciteit. Zo zou een producent het elektriciteitsverbruik van een consument tijdelijk terug kunnen dringen tijdens piekvraag, tegen een korting op de rekening. Google is een van de bedrijven die geïnteresseerd zijn om hieraan mee te doen.

Europa verliest de concurrentieslag om schone technologieën als zij niet méér ambitie toont. Om een ambitieus investeringsprogramma voor het milieu te ontwikkelen zou Europa duurzaam opgewekte elektriciteit voorrang moeten geven op de elektriciteitsnetwerken. Tevens zouden lidstaten verplicht moeten worden gedurende 20 dagen voor duurzaam opgewekte elektriciteit een vast bedrag te betalen zodat investeerders zekerheid geboden wordt.

Europa zou een uniforme CO2-belasting moeten heffen op vervuilende fossiele brandstoffen in plaats van deze te subsidiëren, zoals nu gebeurt. Europa zou landen als Brazilië en Indonesië moeten helpen met het beschermen van hun tropisch regenwoud; 20 procent van de mondiale CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door ontbossing. Europa zou moeten zorgen voor échte concurrentie op energiemarkten door het elektriciteitsnetwerk af te splitsen van de nutsbedrijven; als de toegang tot het netwerk in handen is van de overheid kan aan innovatieve energiebedrijfjes de voorrang worden gegeven. Tot slot zou Europa het Europese emissiehandelssysteem moeten aanscherpen door emissierechten niet meer gratis weg te geven.

Kortom, het wordt tijd om ingrijpende maatregelen te nemen in plaats van een politiek van goede bedoelingen te bedrijven. Een zelfbewust en sterk Europa is daarbij een voorwaarde. De eurosceptische houding binnen Nederland lijkt gelukkig plaats te maken voor een nieuw vertrouwen dat we de grote problemen van deze tijd alleen gezamenlijk kunnen aanpakken.

De EU heeft echter geen Obama. Het zijn de lidstaten en het Europees Parlement die hun verantwoordelijkheid moeten nemen en de ambitie moeten tonen om de wereld te blijven leiden op het gebied van het klimaat.

Gerhard Mulder is kandidaat-Europarlementariër voor D66. Hij werkt nu als klimaatspecialist bij ABN Amro.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Groene Obama

In het artikel Groene Obama haalt ons straks heel snel in (maandag 9 februari, pagina 16 en 17) van Gerhard Mulder stond vermeld dat EU-lidstaten verplicht moeten worden gedurende 20 dagen een vast bedrag te betalen voor duurzaam opgewekte elektriciteit. Dit moet gedurende 20 jaar zijn.