Franse collaboratie zonder al te veel scrupules

In 1941 reizen enkele Franse schrijvers naar Duitsland, om een congres van Europese schrijvers bij te wonen. In werkelijkheid gaat het om een propagandatour waarin de auteurs de zegeningen van het nationaal socialisme wordt getoond. Niet dat het nodig is – de meesten van hen zijn devote collaborateurs. Frederic Spotts legt in The Shameful Peace (Yale University Press, € 40,–) uit dat het aanmoedigen van de Franse culturele eigenwaan een doelbewuste strategie was van de bezetter. De Duitsers was er alles aan gelegen om in de bezette delen van Frankrijk een bloeiend cultureel leven in stand te houden. Zolang de theaters en bioscopen volzaten, zouden de Fransen zich koest houden en kon Hitler zich op Engeland en Rusland concentreren. De opgeklopte sfeer van vriendschap en de relatieve inschikkelijkheid van de Duitsers, die in Frankrijk kunst lieten passeren die in Duitsland was verboden, maakte het voor veel Franse kunstenaars zo gemakkelijk om te collaboreren zonder al te veel scrupules. The Shameful Peace laat zien dat de oorlog ons na verloop van tijd steeds meer nader komt. Meer dan over goed of fout, gaat het boek van Spotts over menselijk gedrag onder vernederende, soms onverdraaglijke omstandigheden.

Bas Heijne