Biden krijgt bijval voor nieuwe toon

Nieuwsanalyse

Amerika zal een nieuwe toon zetten, belooft vice-president Biden. Maar veel is nog vaag over de nieuwe buitenlandse politiek.

De regering-Obama zet de ramen naar de wereld open, was de boodschap waarmee de Amerikaanse vicepresident Joe Biden dit weekend naar Europa was gekomen. „We zijn vastbesloten een nieuwe toon te zetten in onze buitenlandse politiek”, zei hij.

Niet alleen bij de Europese bondgenoten viel dat goed, zoals verwacht. Ook Rusland, waarmee de betrekkingen de afgelopen jaren ernstig bekoeld zijn, reageerde welwillend op de nieuwe toon uit Washington.

„We hebben uw hulp nodig”, zei Biden zaterdag in München tegen een zaal vol (hoofdzakelijke Europese) politici, hoge militairen en buitenlanddeskundigen. „We zullen samenwerken. We zullen luisteren.”

De Duitse bondskanselier Merkel en de Franse president Sarkozy zaten op de eerste rij. Uit Nederland waren minister van Buitenlandse Zaken Verhagen (CDA) en minister van Defensie Van Middelkoop (CU) aanwezig.

Voor veel Europese politici was de driedaagse conferentie over veiligheidsvraagstukken de eerste gelegenheid informeel te praten met vooraanstaande leden van het buitenlandteam van Obama. Biden had een zware delegatie meegenomen, met Nationale Veiligheidsadviseur generaal b.d. James Jones, speciale gezant voor Afghanistan Holbrooke en generaal Petraeus, die de militaire verantwoordelijkheid heeft voor onder meer de oorlog in Afghanistan. Minister van Buitenlandse Zaken Clinton ontbrak, zij had haar tweede man James Steinberg gestuurd.

Biden beloofde dat het nieuwe Amerikaanse beleid zal draaien om het beginsel waarover Obama al sprak in zijn inaugurale rede: „Dat er geen tegenstelling is tussen onze veiligheid en onze idealen.” Voortaan komt diplomatie voor Washington op de eerste plaats. En: „Amerika martelt niet.”

Na acht jaar Bush klonk het velen in München als muziek in de oren, ook al ontbraken de bijzonderheden. Zelfs de Russische vicepremier Ivanov noemde de rede van Biden „zeer positief”. Wolfgang Ischinger, de Duitse topdiplomaat die de conferentie had georganiseerd, juichte zelfs: „We beleven een vroege lente.” Maar over de inhoud van het buitenlandse beleid en de concrete uitwerking hield Biden nog veel in het vage. Hij stelde vast dat de relatie met Rusland „gevaarlijk” is vastgelopen. Het is „hoog tijd om op de reset-knop te drukken”, zei hij.

Daarmee koos hij niet alleen voor een eigentijdser beeld dan de bekende ‘schone lei’. Hij gaf er ook mee aan dat het verleden niet wordt uitgewist – het drukken op de reset-knop van een computer zorgt er in het beste geval immers voor dat je kan doorgaan waar je gebleven was.

Biden kondigde dan ook niet aan, zoals sommigen hadden voorspeld, dat de VS de plannen voor het omstreden raketschild zullen bevriezen. Het felle Russische verzet tegen de bouw van het schild, waarvoor bases moeten komen in Polen en Tsjechië, heeft sterk bijgedragen aan de bekoelde relaties.

„We zullen blijven werken aan de ontwikkeling van het schild”, zei Biden, „als de techniek werkt en betaalbaar is.” Dat was letterlijk de formulering van Obama in zijn verkiezingscampagne. Over haalbaarheid en betaalbaarheid bestáán grote twijfels. In deze formulering viel alleen niet makkelijk het soort drastische gebaar te zien (de reset-knop) waarmee de betrekkingen met Rusland in één keer weer op gang komen. Maar diplomatie speelt zich bij voorkeur niet af voor het voetlicht.

Vervolg München: pagina 4

Biden: we zullen meer vragen van onze partners

Na een gesprek met Biden achter gesloten deuren verklaarde Ivanov, de Russische vicepremier, gisteren dat Rusland „voorzichtig positief” is over de opstelling van de nieuwe ploeg in Washington. Biden had „een heel duidelijk signaal” gegeven dat de Amerikanen bereid zijn „de Russisch-Amerikaanse dialoog op een eerlijke en open manier te hervatten. En wij verwelkomen die wens”, aldus de Rus. Hij merkte wel op, overigens net als Biden, dat er tussen de twee landen veel meningsverschillen zullen blijven bestaan.

Minder succes boekte de Amerikaanse vicepresident in de kwestie met Iran. Al dertig jaar onderhouden de twee landen geen diplomatieke betrekkingen, maar Biden zei in zijn toespraak: „We zijn bereid om te praten.” In de verkiezingscampagne had Obama zich met die belofte onderscheiden van zijn rivalen. En gezien de opgelopen spanningen over het Iraanse nucleaire programma zouden directe gesprekken een belangrijke doorbraak kunnen betekenen.

Maar Biden zei er meteen twee dingen bij. „Onze regering is nog bezig het Iran-beleid tegen het licht te houden.” Of wel: we weten nog niet hoe we dit dossier aanpakken. En: „We geven Iran een duidelijke keus: als ze de huidige weg volgen, verhogen we de druk en komen ze nog geïsoleerder te staan. Als ze hun illegale nucleaire programma en steun voor terrorisme opgeven, dan kunnen ze serieuze aanmoediging verwachten.”

En dat leek weer erg op de aanpak van de regering-Bush – die voorzitter Larijani van het Iraanse parlement vrijdag in München honend had afgedaan als „het cliché van de wortel en de stok”. Maar volgens Ruprecht Polenz, voorzitter van de buitenlandcommissie in de Bondsdag, had Biden een belangrijk gebaar gemaakt. „Hij heeft geen voorwaarden vooraf gesteld aan gesprekken, en dat is van enorme betekenis.”

Maar Biden was vooral in München om de banden met de bondgenoten aan te halen, zei Polenz. „Daar is hij glansrijk in geslaagd”.

Biden verzekerde dat de regering-Obama echt naar bondgenoten zal luisteren. „Maar daarbij hoort ook een gedeelde verantwoordelijkheid”. Over crisissituaties zei hij: „Amerika zal meer doen in de wereld, maar we zullen ook meer vragen van onze partners.”

De VS „zullen anderen vragen sommige gevangenen op te nemen die nu vastzitten in Guantánamo Bay”. Want: „Amerika heeft de wereld nodig, net zoals de wereld Amerika nodig heeft.”

Rede Biden en anderen via nrc.nl/buitenland