Zeer oude sponzen in Oman zijn vroegste dieren ooit gevonden ...

In Oman zijn de moleculaire resten gevonden van meer dan 635 miljoen jaar oude sponzen. Het zijn de oudste overtuigende resten van dieren die ooit zijn ontdekt. Gordon Love van de universiteit van Californië en zijn collega’s concluderen dat sponzen al wijdverbreid waren in het Cryogenium (850 tot 635 miljoen jaar geleden). Dat tijdvak wordt gekenmerkt door ijstijden waarin grote delen van de aarde en oceanen met ijs bedekt waren (Nature, 5 februari).

Love vond grote hoeveelheden van de moleculen in boorkernen van een oliemaatschappij. Het gaat om 24-isopropylcholestaan, een molecuul dat voor zover bekend uitsluitend voortkomt uit de celmembranen van de grootste groep bestaande sponzen (Demospongiae).

Bij gebrek aan schelpen of botten zijn bewijzen voor oeroud dierenleven vaak aanvechtbaar. De oudste onomstreden fossielen stamden tot nog toe uit het Ediacara, vanaf 635 miljoen jaar geleden.

Pikant is dat de Australische paleontoloog Jochen Brocks de Nature-studie van commentaar voorziet. Hij corrigeerde vorig jaar een eigen publicatie over moleculaire resten van 2,7 miljard jaar oude cyanobacteriën (Nature, 23 oktober). Moleculaire fossielen uit de celwand die Brocks eerder had gevonden bleken vervuiling van het monster. Volgens Brocks toont Love overtuigend aan dat zoiets in zijn studie niet is gebeurd.

In hetzelfde commentaar wijst de Britse paleontoloog Nicholas Butterfield erop dat er uit het Ediacara en Cryogenium geen overtuigende vondsten zijn van skeletnaalden (spicula). De meeste sponzen hebben die wel. Op het moment dat in fossiele aardlagen grote hoeveelheden skeletnaalden tevoorschijn komen is het membraanmolecuul van Love juist schaars. Butterfield houdt de mogelijkheid open dat een uitgestorven primitieve voorloper van de spons of zelfs een eencellige de moleculaire fossielen heeft voortgebracht. Veel biologen beschouwen sponzen als een samenwerkingsverband van eencelligen die eerder in de evolutie zelfstandig geleefd hebben.

Michiel van Nieuwstadt