Van de kroongetuige hangt alles af

In een proces dat maandag begint hoopt het OM een groot aantal liquidaties in de Amsterdamse onderwereld op te lossen. Maar is de kroongetuige betrouwbaar genoeg?

Elf verdachten, tien liquidaties en één kroongetuige. Dat zijn de belangrijkste ingrediënten van de rechtszaak die maandag begint in de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam Osdorp. Onder de codenaam Passage probeert het Openbaar Ministerie een groot aantal onderwereldmoorden – of pogingen daartoe – op te lossen die tussen tussen 1993 en 2006 zijn gepleegd. Het is een van de grootste Nederlandse strafzaken ooit. De rechtbank heeft twaalf maanden uitgetrokken voor het hele proces.

Sinds de start van het onderzoek was het opmerkelijk stil in de Amsterdamse onderwereld. Maar afgelopen donderdag zijn twee bekenden uit dit circuit doodgeschoten bij een pannenkoekenrestaurant in Leiderdorp. De ironie wil dat een aantal verdachten in het liquidatieproces op deze plek informatie zou hebben uitgewisseld over moordplannen.

De meest geruchtmakende zaken die vanaf maandag worden besproken zijn de moorden op hasj- en vastgoedhandelaar Kees Houtman in 2005 en de moord op diens vriend, kroegbaas Thomas van der Bijl, in 2006. Beide mannen speelden een rol in de strafzaak tegen Willem Holleeder.

De Heinekenontvoerder is geen verdachte in deze zaak, maar zijn naam zal de komende maanden ongetwijfeld veelvuldig vallen. Het oplossen van liquidaties had lange tijd nauwelijks prioriteit, maar dat veranderde toen zakenman en onderwereldbankier Willem Endstra in 2004 voor zijn huis werd doodgeschoten.

Wegens de daardoor geschokte rechtsorde richt justitie zich sindsdien op huurmoordenaars en hun criminele opdrachtgevers. Met wisselend succes. De drie verdachten die ruim een jaar in voorlopige hechtenis hebben gezeten voor de moord op Willem Endstra moesten vorig jaar worden vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs.

Daar staat tegenover dat de twee schutters die de moord op Thomas van der Bijl hebben bekend, vorig jaar tot lange celstraffen zijn veroordeeld. De opdrachtgever voor de moord op Van der Bijl, de 41-jarige Fred R., wordt de komende periode ook berecht. Hij is volgens justitie eveneens betrokken bij een aantal andere liquidaties of pogingen daartoe.

Fred R. is een cruciale verdachte. Hij wordt gezien als de makelaar die contacten onderhield met de opdrachtgevers van de onderwereldmoorden en de uitvoerders. Uit het immense Passage-dossier blijkt dat de belangrijkste uitvoerder Jesse R. (geen familie van Fred R.) is. Hij is een telg uit een misdaadfamilie die wordt geleid door vader Greg, een veroordeelde drugshandelaar.

Jesse R. (1968) was volgens het Openbaar Ministerie al op jonge leeftijd betrokken bij de zogeheten ‘barbecuemoorden’ uit 1993. Daarbij werden de verkoolde lijken van twee Joegoslaven gevonden in een uitgebrande auto op een parkeerterrein in Ouderkerk aan de Amstel. Het is een van de drie liquidatiezaken uit 1993 die dit jaar behandeld zullen worden

Jesse R. heeft zijn betrokkenheid bij deze moordzaken bekend tegenover zijn criminele vriend Peter la S. Deze 44-jarige in Rotterdam geboren beroepscrimineel, die vanwege zijn slechte gebit in het milieu ook wel Vieze Peter werd genoemd, is zonder meer de hoofdpersoon in het liquidatieproces. Peter la S. was naar eigen zeggen als schutter betrokken bij de moord op Kees Houtman in 2005 en trof een aantal voorbereidingen voor de moord op Thomas van der Bijl in 2006.

Uit wroeging meldde hij zich na de moord op Van der Bijl bij de politie. Hij wil uit het milieu stappen en doet in vijftien verklaringen alles uit de doeken wat hij weet over moord en doodslag in de onderwereld. Veel is gebaseerd op de verhalen van zijn vriend Jesse R.

Peter la S. is de man op wie het Openbaar Ministerie al jaren zit te wachten. Een crimineel die uit de school klapt over liquidaties. Eindelijk een kroongetuige, zij het zeer omstreden vanwege zijn betrokkenheid bij moord.

In ruil voor zijn soms zeer gedetailleerde verklaringen sloot hij een deal met het OM. Peter la S. is in ruil voor zijn verklaringen opgenomen in het getuigenbeschermingsprogramma. Voor zijn rol als huurmoordenaar zal justitie 8 jaar cel tegen hem eisen.

Hoewel justitie een aantal sterke troeven in handen heeft, met name tegen Fred R., staat of valt het liquidatieonderzoek bij de betrouwbaarheid van de kroongetuige. Eind dit jaar zal blijken of het leger aan advocaten dat maandag in actie komt, erin zal slagen om de geloofwaardigheid van Peter la S. te ondermijnen. Als dat lukt zal het voor justitie moeilijk zijn om het ultieme doel te bereiken: het berechten van de criminelen die al bijna twee decennia straffeloos huurmoordenaars de straat op sturen.

Hoofdpersonen op nrc.nl/onderwereld