Red de wereld, koop en ontspaar

Het is crisis, zet de bloemetjes buiten en help mee de wereld uit de recessie te trekken.

Het klinkt simpel en dat is het ook. Maar helaas denken regeringen aan beide zeiden van de Atlantische Oceaan daar net een tikkeltje anders over. Daar is het optrekken van handelsmuren en andere protectionistische maatregelen alweer begonnen. Met name het pakket stimuleringsmaatregelen van 800 miljard dollar van president Obama zorgde voor veel beroering. Afgelopen week zwakte het congres de Buy American-paragrafen in het stimuleringsplan wat af, maar een suggestie van de Republikeinse voormalige presidentskandidaat John McCain om de passage helemaal te schrappen, ging de senatoren te ver. Ook in Europa zijn de eerste protectionistische reflexen alweer gesignaleerd.

Protectionisme lijkt een logische reactie in tijden van economische tegenwind. Voor regeringen is het op het oog een aantrekkelijke vorm van beleid: je geeft je burgers via lastenverlichting fors meer te besteden en spoort ze aan (of dwingt ze) dat geld aan nationale producten uit te geven. Zo stimuleer je indirect je bedrijfsleven, behoud je werkgelegenheid en red je de eigen begroting. En je omzeilt de Brusselse mededingingsregels, die directe bedrijfssubsidies verbieden.

Maar de negatieve effecten van protectionisme zijn groter dan de positieve. Een van de belangrijkste lessen uit de Grote Depressie is dat het protectionisme van destijds de crisis heeft verlengd en verhevigd. Een nieuwe golf van protectionisme zal eenzelfde effect hebben op de huidige crisis. Het tast de groei van de wereldhandel aan. Daarbij worden de landen die dat het minst goed kunnen dragen ook nog eens het hardste geraakt.

Maar protectionisme is niet het enige gevaar. Een ander aspect van de crisis dreigt net zo hard roet in het eten te gooien: de schuldenlast van de Amerikanen. Die leefden de afgelopen jaren massaal op de pof, en leenden tot 120 procent van hun besteedbaar inkomen. Het leidde onder meer tot de huizenzeepbel.

Met het geld van hun hypotheekleningen kochten zij wel producten uit de hele wereld. Zo financierden de Amerikaanse consumenten met hun schulden de groei van de wereldeconomie.

Daaraan is door de crisis een einde gekomen. Waar in de afgelopen jaren het spaarsaldo van de Amerikanen zelfs negatief was, zetten zij nu weer geld opzij, 3,6 procent van hun inkomen in december 2008. Als zij weer net zo spaarzaam worden als in de jaren 80, dan ‘verdampt’ nog eens 7 tot 8 procentpunt aan besteedbaar inkomen. Dat geld wordt dan niet uitgegeven, maar opgepot.

Hoewel daar geen overheidsbeleid om de economie te stimuleren aan te pas komt, is het effect hetzelfde als van protectionisme: de groei van de wereldhandel wordt er door afgeremd.

Het devies mag paradoxaal overkomen, maar is in de kern de enige oplossing uit de huidige economische malaise: Boek die vakantie en spendeer! Neem op dat spaargeld en koop!

Egbert Kalse