Een ambassade huren via Bermuda

Nederland predikt good governance in het buitenland, maar neemt het niet zo nauw met de regels als het zijn diplomaten huisvest. Zo overtreedt BZ zijn eigen gedragscode.

„Zeker, ik ben van mening dat de regels ontdoken werden. Aan de andere kant… Nee, er is eigenlijk niets goeds over te zeggen.”

Joop Jeurissen voelt zich tijdens het gesprek wat ongemakkelijk. Toch maakt de gepensioneerde ambassadeur er geen geheim van: wat onder zijn leiding als chef de poste in New Delhi gebeurde, dat kon eigenlijk niet.

Jeurissen was van 1994 tot 1998 in India. Hij vertelt hoe het ministerie inging op het verzoek van verhuurders van diplomatenwoningen, die hun inkomsten zwart op bankrekeningen in Zwitserland en Luxemburg wilden ontvangen. De bedragen bleven verborgen voor de autoriteiten. BZ werkte zo mee aan ontduiking van belasting en van de valutarestricties van India, bevestigt Jeurissen.

De verhuurder kreeg een klein deel van de huur op een plaatselijke bankrekening. Tegelijk legde BZ in een sideletter bij het huurcontract vast dat een groter bedrag, meestal in dollars, naar een buitenlandse bankrekening ging.

De handelwijze is in strijd met diplomatieke afspraken. Diplomaten horen zich in het buitenland aan de lokale wetten en regels te houden. In de eigen gedragscode van BZ staat dat „de lokale wetgeving voor het geldverkeer” gerespecteerd moet worden.

Het systeem was wijdverbreid in ontwikkelingslanden, zeggen andere (oud-)ambassadeurs. Ze vertellen over Afghanistan, Sri Lanka, Indonesië, Iran, Bangladesh en Nigeria. Oud-ambassadeur Bastiaan Körner (Sri Lanka): „Verhuurders ontvangen soms liever de huur in een buitenlandse munteenheid en buiten bereik van de autoriteiten. Het was voor beide kanten gunstig om in het buitenland te betalen. Wij betaalden minder, de huurder kreeg meer. Niemand werd er slechter van, behalve misschien de lokale overheid die wat minder belastinggeld ontving.” Oud-ambassadeur Adriaan Kooijmans zag het in Afghanistan en Iran.

Secretaris-generaal Ed Kronenburg, de hoogste ambtenaar van BZ, heeft de kwestie laten uitzoeken. Het ministerie liet gisteren weten dat het mogelijk in „incidentele gevallen” nog gebeurt. „Op het moment van het aflopen van deze contracten wordt de situatie beëindigd.” Volgens Kronenburg is er een dilemma: tussen de keuze van een goede woning en de tegemoetkoming aan de eisen van verhuurders. „Ik sluit niet uit dat we geen fatsoenlijke huizen meer krijgen, maar dat mag geen reden zijn van de regels af te wijken.”

Dat het géén oude praktijk is, maar onlangs nog gebeurde, laten documenten zien die NRC Handelsblad opvroeg bij het ministerie. Voor drie panden in New Delhi is tot 2006 een bedrag in dollars van omgerekend 300.000 euro betaald op rekeningen in de VS, Zwitserland, Groot-Brittannië, Luxemburg en Nederland. Ook hierbij zijn soms sideletters gebruikt.

Voor het huren van de residentie in de Sri-Lankese hoofdstad Colombo ging tot 2001 omgerekend 100.000 euro naar Bermuda, een belastingparadijs voor de kust van de VS. Voor een ander pand in Colombo sloot ambassadeur Reynout van Dijk in september 2006 een huurcontract met een looptijd tot 2010. BZ betaalde de huur op een buitenlandse rekening van de Standard Bank Isle of Man.

Nadat NRC Handelsblad bij BZ inzage in dit huurcontract vroeg, werd het aangevuld met een „amendement”. Daarin staat dat de huur voortaan naar een bank in Sri Lanka gaat.

De ambassadeurs wijzen voor de huurbetalingen naar de leiding van het ministerie. Jeurissen: „De huurcontracten werden geaccordeerd en uitbetaald door Den Haag, met inbegrip van de sideletters. Die waren een integraal deel ervan, voor ons althans.”

Kamerlid Arend Jan Boekestijn (VVD) zegt opheldering te willen van de ministers Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) en Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) over de huurbetalingen. „Het kan niet dat we in ontwikkelingslanden good governance prediken en er tegelijkertijd meewerken aan praktijken als belastingvermijding en -ontduiking.”

Bij Boekestijn „duikt het beeld op dat Buitenlandse Zaken het niet moeilijk vindt zich aan te passen aan allerlei gebruiken, ook als die in strijd zijn met algemeen geaccepteerde regels. Het laat zien hoe het in de praktijk werkt. Dit verergert het beeld dat de Algemene Rekenkamer vorig jaar schetste over het ministerie dat het niet zo nauw neemt met regels.”

Kamerlid Ewout Irrgang (SP) ontwaart een breed probleem bij BZ: „Er is een ons-kent-ons-cultuurtje. Daardoor is er een gebrek aan zelfreinigend vermogen bij BZ. Daar komt bij dat men kritiek niet gepast vindt, ook niet op dingen die twijfelachtig zijn.”

Ook de Algemene Rekenkamer wist van de onderhandse huurbetalingen, vertelt Jan Wijenberg. Hij was van 1980 tot 1987 directeur financiën bij BZ en daarna ambassadeur. Wijenberg weet dat de Rekenkamer in de jaren tachtig eens opmerkte dat er „zwarte betalingen” op buitenlandse bankrekeningen werden gedaan voor woningen in Lagos, Nigeria.

Wijenberg: „Ik belde de ambassadeur in Lagos en die vertelde dat het onontkoombaar was zwart te betalen. Dat meldde ik aan de Rekenkamer. Die antwoordde in een briefje: ‘Wat zou de minister van Financiën van Nigeria er van vinden?’ Het antwoord van de ambassadeur was: ‘De verhuurder ís de minister van Financiën.’”

Stuur reacties naar: buitenlandsezaken@nrc.nl.

Huurcontracten, sideletters: nrc.nl/binnenland