Broeikaseffect belemmert herstel van de ozonlaag boven zuidelijk halfrond

De ozonlaag boven de tropen en de lagere breedten van het zuidelijk halfrond zal zich misschien wel nooit meer helemaal herstellen. Het doorzettende broeikaseffect houdt het herstel op die plaatsen definitief tegen. Dit is vooral verontrustend voor de tropen omdat de ozonlaag daar van nature al dun is.

Er staat tegenover dat de dikte van de ozonlaag boven de gematigde streken van het noordelijk halfrond, en dus ook Nederland, al rond 2030 terug kan zijn op de waarde die hij rond 1960 had. Daarna kan de dikte nog aanzienlijk toenemen.

Amerikaanse onderzoekers verbonden aan de John Hopkins University en de Nasa schrijven dit in de Geophysical Research Letters (5 februari). De ozonlaag in de stratosfeer (ruwweg tussen 15 en 35 km hoog) beschermt het leven op aarde tegen de gevaarlijke ultraviolette straling van de zon. Die straling remt de plantengroei en kan bij de mens extra huidkanker veroorzaken. In de jaren tachtig is aangetoond dat chloor- en broomhoudende vluchtige stoffen die onder meer in spuitbussen en blusapparaten zaten (de zogenoemde cfk’s en halonen) ook de stratosfeer bereikten en daar de natuurlijke ozonafbraak versnelden. Toepassing van cfk’s en halonen is in het Montreal Protocol van 1987 aan banden gelegd. De concentraties van de stoffen is inmiddels aan het dalen en verder ozonverlies is daarmee voorkomen.

Darryn Waugh en collega's gebruikten een computermodel dat niet alleen rekening houdt met de wisselwerking tussen straling en chemische processen in de stratosfeer maar ook met de gasuitwisseling tussen de lagere stratosfeer en de daaronder gelegen troposfeer. Die laatste verandert sterk onder invloed van stijgende concentraties broeikasgassen zoals kooldioxide en methaan. Een ander aspect is dat door de ophoping van broeikasgassen de temperatuur in de hogere stratosfeer flink gaat dalen. Dat vertraagt de ongunstige werking van de cfk’s en halonen die er nog zijn. De lage en hoge stratosfeer reageren dus sterk verschillend. De voornaamste uitkomst van de modelstudie is dat het herstel van de ozonlaag boven de ene plaats op aarde veel sneller zal gaan dan boven de ander. Op veel plaatsen kan volledig herstel nog tot 2100 uitblijven.