Zelfbedachte fusiegemeente niet succesvol

Fusies die door gemeenten zelf worden bedacht, leiden niet automatisch tot betere gemeenten. Dat zeggen onderzoekers van bureau Berenschot en hoogleraar bestuurskunde Michiel Herweijer van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij onderzochten in opdracht van Zuid-Holland twaalf recente herindelingen in die provincie. Burgemeesters, raadsleden, wethouders en leidinggevende ambtenaren zijn ondervraagd – burgers niet.

Over de gemeenten die op eigen initiatief fuseerden werd na enige jaren negatiever geoordeeld dan over gemeenten die op initiatief van de provincie fuseerden. Zo nam de belangstelling van burgers voor de politiek er volgens de ondervraagden sterker af.

De fusies van onderop duurden ook langer. De onderzoekers vermoeden dat de provincie, als relatieve buitenstaander, eerder knopen kan doorhakken en daardoor voortvarender te werk kan gaan.

Sinds 2002 worden fusies van onderop door de regering aangemoedigd in de hoop dat die op minder weerstand bij de bevolking stuiten. De gedachte daarbij was ook, zegt hoogleraar Herweijer, dat kleinere gemeenten zouden ontstaan als gemeenten zelf het initiatief namen. Maar dat laatste blijkt in Zuid-Holland niet het geval. De gemeenten die zelf hun fusiepartners kozen behoren tot de grotere in de provincie, zoals Westland (bijna 100.000 inwoners) en Katwijk (60.000 inwoners). Gemeenten kiezen er soms nadrukkelijk voor om groot te worden omdat ze daarmee een machtiger positie ten opzichte van provincie en rijk krijgen, zegt Herweijer. Maar over kleinere gemeenten die na een fusie ontstonden, werd in dit onderzoek positiever geoordeeld, zoals Teylingen (34.000) en Midden-Delfland (18.000).

Burgers spelen geen rol van betekenis in de besluitvorming over herindelingen, vinden de ondervraagden. Ze krijgen soms de gelegenheid zich uit te spreken, maar per saldo gaat er van hun inbreng weinig invloed uit. Zo hielden de gemeenten Heerjansdam en Voorhout referenda, maar de uitkomsten werden door de provincie genegeerd. Als gemeenten de regie voeren over een fusie, zijn burgers iets meer bij het proces betrokken.

Lees het onderzoek via nrc.nl/binnenland