Pas op (3): onpartijdige rechters

In het fiscale recht is heel veel mogelijk, zie de vorige afleveringen over de reizende raadsheer in dit blog. Meer dan opstellers van de Leidraad `Onpartijdigheid van de rechter` konden verzinnen. In dit filmpje spreekt de advocaat die de kwestie aan het rollen bracht over wat zijn cliënt overkwam bij het Hof. Zie ook dit blog, eerder.

Het vraaggesprek werd gemaakt door collega Aertjan Grotenhuis van Fiscabeeld en nrc blog Geld. Advocaat Hans Hertoghs vindt dat de Hoge Raad maar eens goed moet uiteenzetten wat er wel kan en wat niet. Deze rolwisselingen tasten volgens hem de integriteit van de rechterlijke macht aan. “Dat moeten we niet hebben”.

Daarom hebben we nog wat verder gezocht. Zou je bijvoorbeeld een zitting kunnen leiden èn uitspraak doen nadat je door de rechterlijke macht bent uitgeleend aan een ministerie? Strikt genomen ben je dan geen rechter meer, maar bestuurder. Het Hof Den Bosch was daar aanvankelijk heel duidelijk over. Vorige keer legde de woordvoerder uit dat de raadsheer die de verwarring stichtte, sinds 1 februari is gedetacheerd als adviseur bij Financien. Daaraan werd toegevoegd dat mr. Van Norden na 1 februari ‘vanzelfsprekend niet meer heeft deelgenomen aan zittingen’. Maar klopte dat ook? Wie op www.rechtspraak.nl gaat zoeken ontdekt dat Van Norden in Den Bosch inderdaad geen zittingen meer deed. Maar alleen nog tekende voor uitspraken die betrekking hadden op zittingen voor 1 februari. Weliswaar staat er in die vonnissen dat ze ‘mondeling’ werden uitgesproken, maar dat gebeurt vrijwel nooit. Als er al partijen opdagen dan doet de rolrechter ‘van dienst’ dat. Het is dus aannemelijk dat de raadsheer na zijn vertrek niet meer in Den Bosch actief was.

Maar dat gold niet voor de rechtbank Arnhem. Daar was Van Norden invaller en hield hij ook na 1 februari 2008 nog een zitting, in functie, in toga dus, als rechter. Lees deze uitspraak van 27 november 2008. Daar staat onderaan dat het vonnis op “op dezelfde dag in het openbaar [is] uitgesproken door mr. G.D. van Norden, voorzitter, [....]” De laatste zitting in deze zaak was op 4 september 2008. De ex-raadsheer was toen alweer 7 maanden terug op zijn oude departement en sprak dus recht als… ja, als wat? Als adviseur van staatssecretaris De Jager (financien, CDA)? Hoe zit dat?

Het Hof Den Bosch dat eerst zo stellig was, zocht het uit. De Arnhemse zaak blijkt over rioolbelasting te gaan, in Nijmegen. Dat is geen rijksbelasting, maar een locale. En dus “bestaat er geen bezwaar”. Want dan is er geen samenloop: de ex-raadsheer doet in Den Haag als adviseur immers niets met locale belastingen. Maar is dat overtuigend?

Het is, zeggen ingewijden, typerend voor de fiscale rechtspraak. Een klein en gesloten rechtsgebied waar het aantal experts beperkt is en men elkaar dus vaak in wisselende rollen tegenkomt. Te vaak zeggen ze, althans buiten het fiscale recht.

Zou het Nijmeegse echtpaar dat z’n rioolheffing kwam aanvechten hebben geweten dat de voorzitter van de Arnhemse belastingkamer in werkelijkheid adviseur op een Haags departement was? Ze zullen niet klagen: ze wonnen hun zaak glansrijk. Maar de gemeente Nijmegen misschien wel. De Arnhemse belastingkamer vernietigde de verordening van Nijmegen.

Daarom maar eens opgezocht hoe de regels zijn. Lees hier de Leidraad Onpartijdigheid van de rechter in het bijzonder aanbeveling 7: De rechter zorgt er voor geen zaken te behandelen waarbij hij uit hoofde van zijn vorige werkkring betrokken is geweest. Ex-departementsambtenaren die bestuursrechter worden zijn gewaarschuwd. Geen kwesties behandelen waar u eerder bij was betrokken. Maar ex-raadsheren die weer ambtenaar worden maar nog wel een zitting doen? Daar zegt de Leidraad niets over. Vermoedelijk omdat men zich niet kon voorstellen dat die casus zich zou voordoen. Maar een redelijke uitleg van de Leidraad lijkt toch dat een ex-rechter die weer ambtenaar wordt zich a fortiori, des te meer, van rechtspraak moet onthouden. Of zie ik dat verkeerd?

Reageren? Niet anoniem, nuanceren en argumenteren verplicht