Met Rusland gaat het prima, op de crisis na

Premier Poetin heeft de realiteit uit het oog verloren. Zijn droom van Moskou als financiële topstad, houdt alleen stand zolang hij de crisis ontkent, aldus Vladislav Inozemtsev.

Naarmate de financiële crisis verergert, wordt het steeds duidelijker dat Rusland met zijn op de grondstoffenexport gebaseerde economie een van de voornaamste slachtoffers is. In de tweede helft van 2008 heeft de roebel 35 procent van zijn waarde verloren, en is de kapitalisatie van de fondsenmarkten in Rusland bijna vier keer zo klein geworden.

Je zou denken dat dit tot grote ongerustheid zou leiden. Maar de Russische machthebbers geven zich net als vroeger over aan dromen, en geloven dat de ontkenning van de crisis de oplossing is.

De Russische premier Poetin, die vorige week op het economische wereldforum in Davos de andere deelnemers de les trachtte te lezen, heeft de grip op de economische realiteit verloren. Dat wordt bevestigd door de in januari door hem bekrachtigde ‘strategie van de ontwikkeling van de financiële markt in Rusland’. Het doel van die strategie is dat tegen het jaar 2020 de kapitalisatie van de Russische aandelenmarkt en de omvang van de aandelenhandel van de publieke bedrijven vijf à acht keer groter zijn dan in de zomer van 2008.

Het is duidelijk dat dit doel volkomen onhaalbaar is. Rusland, dat in 2007 het mekka voor de beursspeculanten was geworden, is en blijft de achtertuin van de ontwikkelde landen. De omloop van de handel in aandelen op de twee belangrijkste Russische beurzen was vorige maand 15 maal minder dan op de beurs in Frankfurt, 20 maal minder dan in Londen en 120 maal minder dan in New York. Daarbij heeft Moskou noch universele goederenbeurzen zoals de beurs van Chicago, noch gespecialiseerde marktplaatsen zoals de Londense metaalbeurs.

De Russische overheid herhaalt al een aantal jaren het idee van de wenselijkheid van de beurshandel in olie en gas, met afrekeningen in roebels, maar men heeft geen praktische stappen genomen.

De Russische leenmarkt blijft ook onderontwikkeld. Ondanks het feit dat Russische bedrijven het tussen 2002 en 2008 voor elkaar kregen dat hun schuld aan de westerse crediteuren met 410 miljard dollar steeg, vergrootten deze schulden niet de omloop van de Moskouse, maar van de Europese financiële markten: de euro-obligaties van de Russische bankiers worden vooral in Londen en in Frankfurt verhandeld. De omvang van de marktleningen in roebels is niet hoger dan 45 miljard dollar.

Ondanks de voordelige conjunctuur van de laatste jaren heeft Rusland geen enkele uitgifte van obligaties in roebels in het buitenland geplaatst, terwijl bijvoorbeeld Tsjechië van 2005 tot 2008 op die manier meer dan 12,2 miljard dollar in Tsjechische kronen heeft geleend.

Zelfs op de piek van de Russische boom in de zomer van 2008 was de omvang van roebeltransacties op de valutamarkten in de wereld maar liefst 24 keer kleiner dan de omvang van transacties met de Nieuw-Zeelandse dollar, en 31 keer kleiner dan met de Noorse kroon. Minder dan 0,2 procent van de valutawisseltransacties viel aan Moskou ten deel, terwijl, ter vergelijking, Londen 50,3 procent van deze transacties in de wacht sleepte. Dat onderstreept het primitivisme en de zwakheid van het Russische bancaire systeem.

Het is volkomen duidelijk dat de eerste symptomen van de crisis tot de kapitaalvlucht uit Rusland leidden. De kapitaalvlucht uit Rusland bedroeg in 2008 bijna 130 miljard dollar, of 10 procent van het bnp.

Dit dus zijn de omstandigheden waaronder de Russische machthebbers praten over de vooruitzichten van Moskou als een van de financiële topcentra van de wereld. Ja, uiterlijk lijkt Moskou op zo’n centrum: zie de hoge prijzen voor onroerend goed, de hoge levenskosten, van het aantal modeboetieks en dure auto’s die wanordelijk in de modderige straten geparkeerd staan. In wezen telt voor de dromers niet de nuchtere berekening. Wat keer op keer blijkt, is hun onvermogen het uiteenspatten van de financiële zeepbel die de verbazingwekkende werkelijkheid van de Russische economie heeft blootgelegd, voor een feit aan te nemen: de schulden van de corporaties, die gelijk zijn aan de totale valutareserves van het land; het tekort aan geld bij de bedrijven die jarenlang recordwinsten boekten; de enorme financiële hulp van de staat aan de oligarchen die zich niet haasten om afstand te doen van hun Engelse voetbalclub of huizen aan de Franse Rivièra.

En dat terwijl diezelfde staat een gemiddeld pensioen van 280 dollar en een werkloosheidsuitkering van 145 dollar aan zijn burgers betaalt. Het onvermogen om de werkelijkheid onder ogen te zien, is het meest in het oog springende kenmerk van het hedendaagse Rusland, vooral in de kringen van de Russische ‘elite’. Deze mensen zijn niet in staat de oude tijden opnieuw tot leven te wekken, maar doen toch alsof die tijden niet zijn vervlogen.

De westerse investeerders begrijpen steeds beter wat voor zeepbel de Russische economie voorstelde op het moment dat Poetin van de president- naar de premierzetel overstapte. Volgens de rating van de financiële hoofdsteden van de wereld die door de Londense City in september 2008 werd uitgegeven, staat Moskou op de 57ste plaats – van de 59. De Russische hoofdstad moet Peking, Praag, Lissabon en Warschau voor zich dulden op deze lijst. Sterker nog, Moskou is de vierde stad in de wereld geworden als het gaat om het tempo van het dalen van aantrekkelijkheid voor financiers.

En hoe graag de Russische machthebbers deze status quo ook willen veranderen, ze zijn daartoe nauwelijks in staat. Want daarvoor moet men niet dromen en fantaseren, maar zich werkelijk met de reële economie bezighouden.

Vladislav Inozemtsev is Russisch politicoloog en directeur van het onafhankelijk Centrum voor onderzoek naar de postindustriële samenleving en hoofdredacteur van het tijdschrift De Vrije Gedachte.

Bekijk de ranglijst van financiële hoofdsteden, met Moskou op plaats 57, via nrc.nl/opinie.