En weer stemmen de Zwitsers over Europa

Zwitsersland hoort niet bij de Europese Unie, maar doet er wel steeds meer aan mee. Zondag stemt het land weer eens over nog nauwere samenwerking met zijn Europese buren.

Let op, dit is satire. Het staat voor de zekerheid intussen in grote letters boven de website come-to-switzerland.com. Zondag stemmen de Zwitsers weer eens over Europa en de website leidde was de afgelopen dagen tot groot tumult.

Come-to-Switzerland gaf tips voor buitenlanders om zich in Zwitserland te vestigen en bood zich daarbij aan als bemiddelaar. Volgens de site werd de toegang tot Zwitserland heel simpel als de bevolking zondag ‘ja’ zegt tegen nieuwe bilaterale afspraken met de EU. Tegenstanders van de bilaterale akkoorden zagen in de website een bewijs om vooral ‘nee’ te zeggen. Voorstanders spraken schande van de in hun ogen onzinnige interpretatie van die nieuwe akkoorden met Brussel.

Geen Europees land onderhoudt zulke ingewikkelde betrekkingen met de Europese Unie als Zwitserland. En geen land ook raadpleegt zijn burgers daarover zo vaak in een referendum. Uit de eerdere referenda kwam steevast naar voren dat de traditioneel neutrale Zwitsers wel graag met hun Europese buren willen samenwerken, maar per se geen volledig lidmaatschap van de EU ambiëren. Deze ambivalentie heeft zich sinds 1972 vertaald in een steeds fijnmaziger netwerk van bilaterale akkoorden over vrijhandel, verzekeringen, landbouw, luchtverkeer, personenverkeer en wetenschappelijk onderzoek.

Zondag beslissen de Zwitsers over verdere uitbreiding van dit netwerk met negen nieuwe bilaterale akkoorden tussen Bern en Brussel. Daaronder zitten deelverdragen op politiek gevoelige terreinen als politie en justitie, belasting op renteopbrengsten en het recht op vrij reizen en op vrije vestiging voor inwoners van Bulgarije en Roemenië (die twee jaar geleden bij de EU kwamen).

Er staat echter meer op het spel dan alleen deze nieuwe akkoorden. Want als de Zwitsers ‘nee’ zeggen, treedt de zogenoemde guillotineclausule in werking die alle deelverdragen aan elkaar koppelt: wordt er één afgestemd, dan sneuvelen ze (na verloop van tijd) allemaal, dus ook de akkoorden die al in werking zijn getreden.

De EU wil met deze koppeling voorkomen dat Zwitserland alleen de krenten uit de pap pikt. Wie de lusten van de gemeenschappelijke EU-markt wil, moet ook de lasten helpen dragen, vindt het EU-blok dat inmiddels 27 landen omvat.

De Zwitserse regering is ervan overtuigd dat de nieuwe akkoorden de 7,6 miljoen Zwitsers en de nationale economie interessante kansen en mogelijkheden biedt om het hoge welvaartspeil in de Alpenrepubliek te handhaven.

Drie van de vier partijen die deel uitmaken van de regeringscoalitie – sociaal-democraten (SP), christen-democraten (CVP) en liberalen (FDP) – steunen het nieuwe pakket van verdragen. Een ‘nee’ zou „fatale gevolgen” hebben voor het land dat tweederde van zijn export aan omringende EU-landen slijt: economisch isolement, lange files aan de grenzen, luchtvaartmaatschappij Swiss aan de grond en grote politieke imagoschade.

Alleen de rechts-populistische SVP, die ook in de regering zit, voert campagne tegen de nieuwe verdragen. De onderlinge koppeling is volgens haar bangmakerij. Na afstemming voorspelt zij nieuwe onderhandelingen met nieuwe kansen. Het renteverdrag ziet de SVP als het begin van het einde van het bankgeheim dat Zwitserland juist tot zo’n aantrekkelijke enclave voor vermogenden heeft gemaakt, en het vrije verkeer (op termijn) voor Bulgaren en Roemenen beschouwt zij als bedreiging voor de Zwitserse levensstandaard.

In de laatste peilingen lagen de voorstanders op kop (50 om 43 procent), al was hun voorsprong wat geringer dan een maand geleden. Daarbij was het ja-kamp onder Franstaligen duidelijk sterker en onder Duitstaligen licht favoriet. Daarentegen waren de nee-stemmers onder de Italiaanstaligen royaal in de meerderheid.