Eén stap voorwaarts

DVD film

The Times of Harvey Milk

Regie: Rob Epstein € 16,99 * * * *

Voor Milk, de meeslepende speelfilm van Gus van Sant, was er The Times of Harvey Milk van Rob Epstein, die in 1984 een Oscar kreeg voor beste documentaire.

Van Sant heeft goed gekeken naar Epsteins film over de eerste openlijke homoseksueel die in de Verenigde Staten werd gekozen in een publiek ambt. Harvey Milk werd in 1978 supervisor (een soort wethouder) van San Francisco. Nog geen jaar later was hij dood, vermoord (evenals burgemeester George Moscone) door een gestoorde collega, Dan White.

Een deel van de archiefopnamen in beide films zijn identiek. Van Sant benadrukt bovendien een aantal van dezelfde elementen, vooral Milks succesvolle verzet tegen een initiatief- wetsvoorstel, dat het schoolbesturen mogelijk zou maken om homoseksuele leraren vanwege hun geaardheid te ontslaan. In zowel de speelfilm als de documentaire is de vreedzame fakkeloptocht na de dubbele moord de emotionele climax. Beide films onderstrepen daarnaast Milks tomeloze energie, zijn warmte en zijn vermogen bruggen tussen mensen te slaan.

Maar er zijn ook beduidende verschillen. Van Sant legt veel meer nadruk op de lange strijd die Milk heeft gevoerd, voordat hij eindelijk werd gekozen: wéér de straat op om voorbijgangers aan te houden, wéér de zeepkist op met een megafoon, wéér foldertjes uitdelen. Misschien is dat te verklaren doordat dit soort politiek van onderop tegenwoordig zoveel schaarser is dan in de tijd waarin Epstein zijn film maakte. Epstein besteedt daarentegen weer veel meer aandacht aan de absurd lage straf die White kreeg (enkele jaren gevangenisstraf). Vervolgens braken hevige rellen uit in San Franciso, die bij Van Sant buiten beschouwing blijven.

Bij elkaar genomen is het resultaat dat het emancipatieverhaal bij Van Sant een aanzienlijk optimistischer toon heeft. De eindzege komt steeds een stapje dichterbij. Bij Epstein is eerder sprake van dialectiek: elke stap vooruit van homoseksuelen en andere minderheden, roept boze en bange reacties op bij conservatieve tegenstanders, waardoor de strijd steeds opnieuw moet worden gevoerd.

De documentaire slaagt beter in het schetsen van context, door interviews met alle betrokkenen. De speelfilm is beter in het afschilderen van de hoofdpersoon. Waar Epstein genoegen moest nemen met archiefbeelden van Milk en zich concentreert op zijn publieke verdiensten, kon Van Sant een beroep doen op Sean Penn, een fenomenaal acteur die erin slaagt de hele man te portretteren en die in charisma Milks gelijke is.