Twijfel over God. En een kerkschandaal

Shanley verfilmde zelf zijn toneelstuk Doubt (2004).

Ondanks mooie belichting en camerastandpunten wil het geen echte film worden.

Net nu de katholieke kerk weer volop in de belangstelling staat vanwege de rehabilitatie van de controversiële Britse bisschop Williamson, die de Holocaust ontkent, gaat de film Doubt van John Patrick Shanley in Nederland in roulatie. Daarin wordt een ouder kerkschandaal opgerakeld.

In 2002 schrok Amerika op van een aantal seksschandalen waarbij priesters betrokken waren. Deze schandalen, die jarenlang waren stilgehouden, waren voor Shanley aanleiding om het toneelstuk Doubt (2004) te schrijven, dat een Pulitzerprijs won. Shanley regisseerde zelf de filmversie van zijn stuk, dat zich in 1964 afspeelt.

Zoals de titel al aangeeft, gaat het over twijfel. Twijfel over God, twijfel over de bedoelingen van anderen en vooral twijfel over je eigen oordeel. Op de achtergrond zweeft de weer actuele discussie over de modernisering van de kerk die het Tweede Vaticaanse Concilie voor ogen stond. De twee hoofdpersonen belichamen verschillende ideeën over de toekomst van de katholieke kerk. Zuster Aloysius (Meryl Streep) is, net als paus Benedictus, van de oude stempel: ze is streng en verafschuwt vernieuwingen. Als Father Flynn (Philip Seymour Hoffman) voorstelt bij de kerstviering een seculier kerstliedje - Frosty the Snowman - te zingen, gruwt zij bij de gedachte. Hij zegt: „It’s a new time, Sister, the church needs to change”. Maar zij verzet zich met hand en tand.

Door zijn progressieve ideeën krijgt Flynn niet alleen de sympathie van de jonge non Sister James (Amy Adams), maar ook die van de kijker. Maar dan introduceert Shanley een Kwestie: heeft Father Flynn zich wellicht vergrepen aan de 12-jarige, gekleurde altaarjongen? Of toonde hij slechts compassie met deze eenling? Zuster Aloysius twijfelt geen moment: hij is schuldig; Zuster James weet het zo net nog niet. Regisseur Shanley vertelde alleen Seymour Hoffman of hij schuldig was of niet, de rest van de cast bleef in het ongewisse. En zo heeft de film een open einde, hoewel daarover te discussiëren valt.

Doubt is een film waarin veel gedebatteerd wordt over theologische en ethische kwesties. Hoewel Shanley cameraman Roger Deakins – bekend van de Coen-broers – inhuurde, lukt het hem niet er ook echt een film van te maken, ondanks aardige camerastandpunten en mooie belichting. Doubt blijft een film waarin vooral de acteurs hun tanden kunnen zetten, en vervolgens gaat het een beetje mis. Seymour Hoffmans spel blijft klein en naturalistisch, Meryl Streep maakt van Zuster Aloysius een bijna burleske figuur: een snauwende non met roodomrande ogen die streng over haar brilmontuur kijkt. Ze verdwijnt niet in haar rol, maar vergroot hem juist uit. Het levert wel weer een Oscarnominatie op.

Doubt. Regie: John Patrick Shanley. Met: Meryl Streep, Philip Seymour Hoffman.