Miljardenwinst in de crisis

Het pensioenfonds van de Rabobank is ontsnapt aan de meest desastreuse gevolgen van de beurskrach en de rentedaling. Heeft het fonds de kredietcrisis soms zien aankomen?

Zijn kamer oogt bescheiden. Niets duidt erop dat hier middenin de kredietcrisis miljarden euro zijn verdiend. Hoeveel miljard? Dat wil Bernard Walschots, directeur vermogensbeheer van het Rabobank Pensioenfonds, niet zeggen. Maar in de loop van het jaar moest Walschots de schaal van de grafiek waarin hij de waarde van de pensioenbescherming bijhoudt voortdurend verhogen tot meerde miljarden.

Toen de kredietcrisis vorig jaar overging in een financiële Kladderadatsch had het pensioenfonds zijn financiële positie verregaand tegen zulke rampspoed beschermd. Andere grote fondsen zitten nu in problemen. De verhouding tussen beleggingen en pensioentoezeggingen, de zogeheten dekkingsgraad, moet minimaal 105 zijn. Die is nu 92 (Zorg &Welzijn), 90 (ABP; Metalektro) of 87 (Metaal & Techniek). Bij het Rabo-pensioenfonds (10 miljard euro vermogen; 90.000 belanghebbenden) is het 128 procent. Dat betekent: gepensioneerden krijgen hun gebruikelijk prijscompensatie, de werkgever hoeft niet bij te storten.

Had u de kredietcrisis voorzien?

„Het is stoer om daar ja op te zeggen, maar het antwoord is nee. Het bestuur van het fonds (met de werkgever, de werknemers en een gepensioneerde; red.) wilde zich verzekeren tegen de hoogst onwenselijke situatie dat de dekkingsgraad onder het vereiste niveau zou komen en was bereid daarvoor geld te betalen. Wat het voor Nederland uniek maakt, was dat het fonds de totale dekkingsgraad wilde beschermen. De meest gebruikte vorm van bescherming in de pensioenwereld is het afdekken van risico’s op een daling van de langlopende rente. Bij een rentedaling stijgt de waarde van de pensioenverplichtingen en daalt de dekkingsgraad.”

Het idee voor de bescherming kwam van de afdeling risicobeheer van de Rabo. De bank heeft als werkgever een duidelijk financieel belang bij de bescherming. De bank had in 2006 veel geld besteed aan het versmelten van 22 verschillende pensioenregelingen tot een nieuwe. Als het fonds onder de vereiste dekkingsgraad van 130 procent zou zakken, zou de Rabobank extra premies moeten betalen. Als het fonds onder de 105 procent zou zakken, zou Rabo nog meer moeten bijstorten. Walschots: „En dat in een economische situatie waarin de werkgever je dan liever niet ziet komen met de vraag om extra geld.”

De bescherming is in het vierde kwartaal van 2007 geëffectueerd en loopt vijf jaar. Zoiets uitvoeren is geen dagelijks werk op de financiële markten, vertelt Walschots. Het beschermde bedrag was 10 miljard euro, waarvan 7 miljard via een complexe constructie (zie inzet). Zeven zakenbanken werden gepolst, met drie werd de transactie gesloten. Het feit dat er drie nodig waren, illustreert dat het om ongewone risico’s ging.

Een van de drie is Rabo International, de zakenbank van het concern. Wie die andere twee zijn, wil hij niet openbaar maken, maar wel dat Lehman Brothers, de zakenbank die half september onverwacht bankroet ging, er niet bij was. Met het wegvallen van een van de zakenbanken was in zoverre rekening gehouden dat Rabobank International ook dat risico had afgedekt.

De prijs voor de bescherming kan op basis van het jaarverslag 2007 op ruim 200 miljoen euro worden becijferd. „Bijna goed” , zegt Walschots, „maar het precieze bedrag is niet openbaar”. De aangekochte bescherming drukte het beleggingsrendement in 2007.

Toen de financiële markten in maart vorig jaar hun eerste schok kregen met het bijna-bankroet van de zakenbank Bear Stearns, bewees de bescherming zijn nut. Toen Lehman bankroet ging en vervolgens de langlopende rente in een vrije val terechtkwam, bleek de bescherming een gouden greep. Zonder de bescherming was de dekkingsgraad van het Rabofonds onder 100 procent gezakt, nu is de schatting 128 procent, ruim boven het vereiste van 107 procent.

Is dit ook iets voor andere fondsen?

„Ik denk van wel. Maar bedenk wel dat er voorwaarden aan verbonden zijn. Om te beginnen: er is een forse premie mee gemoeid. Wij hebben als extra voordeel dat de werkgever dit métier kent. De omvang van het fonds speelt ook een rol. Wij zijn wel groot, maar ik betwijfel of de markt bijvoorbeeld het ABP met zijn bijna 200 miljard aan verplichtingen kan afdekken. Het is wel nodig dat binnen de pensioenwereld de drempel wordt verlaagd om deze maatregelen te nemen. Dat kun je doen door te regelen dat het pensioenfonds of de accountant ergens moet vermelden dat dit soort risico’s zijn afgedekt. Je moet het nut zichtbaar maken. Als je de verzekeringspremie hebt betaald en je huis brandt niet af, zegt ook niemand: jammer, was het maar wel gebeurd.”

Het fonds heeft een deel van de risico’s bij bankdochter Rabo International ondergebracht. Is de winst van het pensioenfonds nu het verlies van de Rabo?

„Ik weet niet of de betrokken Rabo-dochter het risico heeft genomen of heeft doorgeplaatst.”