Menselijke embryo's gekloond, nu met werkend DNA

Menselijke embryo’s klonen gaat steeds beter. Het Amerikaanse biotechbedrijf Advanced Cell Technology (ACT) in Worcester, Massachusetts, heeft 19 embryo’s gemaakt die overleefden tot ze acht tot zestien cellen groot waren. Bovendien lijkt de genactiviteit van die gekloonde embryo’s op die in een normaal menselijk embryo. Dat had nooit eerder iemand aangetoond.

Dit is de tweede goed geverifieerde studie waarin een volwassen mens is gekloond. De eerste kreeg wereldwijd nauwelijks aandacht – geen van beide studies verscheen in een vermaard tijdschrift. ACT publiceerde het nieuwe werk maandag online in Cloning and Stem Cells. „Als je zulk mooi werk in een doorsnee tijdschrift publiceert, betekent dat meestal dat er ook veel niet gelukt is”, legt de Nederlandse stamcelexpert prof. Christine Mummery uit.

Maar eerst de ene kant van het verhaal. Het werk van ACT laat zien dat er progressie zit in het klonen van menselijke embryo’s. Na het debacle met de Zuid-Koreaan Woo Suk Hwang is het optimisme over klonen sterk getemperd. Hwang claimde in 2004 en 2005 in Science dat hij menselijke embryo’s had gekloond, en daaruit stamcellen had gewonnen.

Het gejuich over Hwangs werk was echter van korte duur. Het bleek nep, en sindsdien heeft geen enkele onderzoeksgroep nog stamcellen uit gekloonde mensenembryo’s gewonnen. De pogingen gingen echter door. Klonen is in Nederland en veel andere landen weliswaar verboden, maar niet overal. In de VS mag het, alleen geeft de federale overheid er geen subsidie voor. Enkele Britse labs zijn actief, en een enkel instituut in China, België en Spanje.

De resultaten verschenen in de gewone vaktijdschriften waarin nu ook het Amerikaanse bedrijf publiceert. Begin vorig jaar had ACT’s Californische concurrent Stemagen de primeur, in het tijdschrift Stem Cells: één gekloond mensenembryo, gemaakt met donor-DNA van een volwassene, én voorzien van een uitgebreide genetische controle dat de kloon ook echt een kloon was.

Dat is belangrijk. De bedoeling was om van individuele personen identieke embryo’s te maken. Dat kan door DNA uit een lichaamscel van die persoon in een lege eicel te stoppen, op dezelfde manier als in 1996 het schaap Dolly ter wereld kwam (zie graphic). Als het embryo een paar dagen oud is, zijn uit zijn binnenste ‘embryonale stamcellen’ te winnen. Uit die stamcellen zijn allerlei soorten cellen te kweken, en in potentie kunnen daar zieke mensen mee worden behandeld. Binnenkort krijgen acht à tien Amerikaanse dwarslaesiepatiënten de eerste experimentele therapie op basis van (gewone, niet gekloonde) embryonale stamcellen, zo werd juist twee weken geleden bekend. Het voordeel van stamcellen uit een gekloond embryo is dat het DNA van die stamcellen bij voorbaat bekend is.

Lanza’s eigen, huidige studie brengt niet alleen méér gekloonde embryo’s, maar ook een aanwijzing dat het met de genactiviteit van die klonen de goede kant opgaat. Bij klonen moeten de genen die in volwassen lichaamscellen uitgeschakeld zijn, weer aan gaan. Ze staan dan, net als bij een normaal embryo, in de startpositie. En zo gebeurde het ook, met ruim vijfduizend genen. Mummery, van het Leids Universitair Medisch Centrum, is blij met de analyse. „We weten dat je een volwassen celkern moet herprogrammeren tot een jonger stadium om een gezonde kloon te maken. Wat Lanza laat zien, is dat dit ook echt gebeurt. Die uitgebreide analyse, van het hele genoom, is knap gedaan.”

Maar nog steeds heeft ACT niet gedaan wat Hwang claimde: embryonale stamcellen winnen, benadrukt Mummery. Directeur Robert Lanza van ACT, aan de telefoon: „We hebben de klonen nog wat verder gekweekt, en geprobeerd stamcellijnen te maken. Maar dan zie je toch afwijkingen verschijnen.”

Een andere kloonspecialist, prof. Miodrag Stojkovic van het Centro de Investigación Príncipe Felipe in Valencia heeft ook reserves. Hij benadrukt dat het belangrijk is dat embryonale stamcellen uit gekloonde embryo’s werkelijk gemaakt gaan worden. „I really, really hope so. Met die stamcellen kunnen we eindelijk kijken of ze net zo goed zijn als stamcellen uit gewone menselijke embryo’s, en als IPS-cellen.” Hij bedoelt een modern type ‘embryonale’ stamcellen dat gemaakt wordt door lichaamscellen genetisch te veranderen. Dat, benadrukken alle deskundigen, is een belangrijk nieuw vakgebied dat klonen wellicht overbodig gaat maken.

En mensen genezen dan, met stamcellen ‘op maat’ uit klonen? Mummery: „Toen Hwang stamcellen maakte met verrassend hoge efficiëntie, dachten we dat dat mogelijk was. Maar nu is de techniek nog steeds heel inefficiënt.” Stojkovic: „Zo’n behandeling is alleen voor heel rijke mensen.”