Isoleren en fixeren bij agressie

Tijdens een Rotterdamse autorace in 2006 en een Haags popfestival in 2008 stierf een verhitte bezoeker na hard ingrijpen van een beveiliger. Hoe agressief mag de security ingrijpen?

De wurggreepzaak tijdens de Rotterdamse Bavaria City Racing in augustus 2006 staat niet op zichzelf. Een soortgelijke affaire speelde in Den Haag. Daar stierf vorig jaar een 18-jarige bezoeker van het Beatstad Festival, nadat drie beveiligers hem hard hadden aangepakt. Het slachtoffer, vermoedelijk dronken, verzette zich fel toen hij van het vipdek werd verwijderd.

De hamvraag in beide zaken: heeft de beveiliging buitensporig geweld toegepast of handelde zij adequaat? Volgens de Rotterdamse rechtbank staat niet vast dat de dood van de toeschouwer bij de autorace is veroorzaakt door de wurggreep van de beveiliger, die daarom vrijuitgaat (zie inzet). De rechtszaak over het Haagse Beatstad Festival loopt nog.

De beveiligers in beide zaken hebben geen wapenstok, vuurwapen of handboeien gebruikt. Dat is absoluut verboden. Het gebruik van deze ‘geweldsmiddelen’ is wettelijk voorbehouden aan de politie. Wat mogen beveiligers wel? Volgens Joep Lindeman, docent strafprocesrecht aan de Universiteit Utrecht, hebben zij dezelfde rechten als iedere burger. Ze mogen dus iemand aanhouden die een strafbaar feit pleegt. Maar wat ze dan precies mogen doen, is niet helder. „Dat is niet strak in de wet geregeld”, zegt Lindeman.

Zo mag een beveiliger iemand vastpakken, beletten weg te lopen of tijdelijk opsluiten in afwachting van de politie. Daarbij is soms zelfs fysiek geweld toegestaan.

Het grijze gebied begint, zegt Lindeman, als iemand zich verzet tegen aanhouding. Een aanval mag je pareren, maar slaan en schoppen zijn „geweldshandelingen die slechts in uitzonderlijke situaties zijn gerechtvaardigd”.

Fysiek geweld moet proportioneel zijn en zo kort mogelijk duren; een verdachte dient zo snel mogelijk te worden overgedragen aan de politie. „Iemand die geen opsporingsambtenaar is, moet terughoudender zijn”, zegt Lindeman. Boeien en vastbinden gaat volgens hem te ver. Iemands handen op diens rug houden zou soms kunnen. „Beveiligers moeten rekening houden met hun eigen veiligheid en gasten beschermen.”

Het personeel van beveiligingsbedrijf International Security Agency draagt nooit boeien of wapens, zegt manager Boudewijn Coert. Hij adviseert „eerst in gesprek te gaan op een rustige plek”. Wil iemand toegang tot een feest waar hij niet welkom is, wordt hem naar zijn doel gevraagd. Hoort hij er niet, dan wijzen beveiligers hem op „zijn verantwoordelijkheid”. Wie lastig blijft, wordt „weggevoerd”. Isoleren en fixeren is het adagium bij agressie. Vier beveiligers sluiten degene in en vragen hem mee te gaan. Werkt hij niet mee, dan wordt een armklem toegepast.

Volgens Coert is de armklem in 99 procent van de zaken afdoende. Het gebeurt „sporadisch” dat iemand buiten zinnen is en „naar de grond moet worden gebracht”. Volgens Coert mogen beveiligers „gepast geweld” gebruiken. Slaan mag in geval van „noodweer”.

Strafrechtdocent Lindeman bevestigt dat. Bij „zelfverdediging” kan geweld gerechtvaardigd zijn.

Justitie vindt in ieder geval dat de beveiligers bij Bavaria City Racing en het Beatstad Festival over de schreef zijn gegaan. Tegen de 47-jarige beveiliger van het Rotterdamse evenement was negen maanden cel geëist. Volgens het Openbaar Ministerie leidde diens wurggreep tot de fatale hartstilstand. Volgens de verdediging was het slachtoffer door het dolle heen en moest de beveiliger hem wel onder controle houden. De Rotterdamse rechtbank sprak de man gisteren vrij.

Tegen drie beveiligers van het Haagse festival zijn ook celstraffen geëist. Vijftien maanden, waarvan zes voorwaardelijk, voor de man die een nekklem aanlegde, en een jaar cel, waarvan de helft voorwaardelijk, tegen zijn twee collega’s.

Ook hier bepleiten de advocaten vrijspraak. Het geweld was nodig om het boomlange en zware slachtoffer ‘onder controle’ te brengen, want hij gedroeg zich zeer agressief. En eenmaal op de grond bleef hij zich verzetten.

Tijdens de rechtszitting in Den Haag stelde advocaat Frank van Ardenne dat justitie beveiligers met enige clementie zou moeten behandelen. Ze hebben niet meer bevoegdheden dan een gewone burger, zei hij, maar „ze worden wel geacht orde en veiligheid te handhaven. Ze worden het verlengstuk van de politie, zonder enige rugdekking”.