Einde nadert voor Tamil Tijgers

Binnen enkele dagen zijn de Tamil Tijgers verslagen, zegt de Sri Lankese regering.

Maar voor de verdreven bewoners zullen niet snel betere tijden aanbreken.

Columnist en analist Jehan Perera is blij dat de Tamil Tijgers in het noorden van Sri Lanka nagenoeg zijn verslagen. Maar opgelucht? „Dat zou misplaatst zijn. Daarvoor is de prijs voor de overwinning van het regeringsleger te hoog”, zegt hij in zijn appartement in de Sri-Lankese hoofdstad Colombo.

De grote militaire parade, gisteren ter gelegenheid van ’s lands 61ste onafhankelijkheidsdag, is net afgelopen. Uit veiligheidsoverwegingen mochten alleen hoogwaardigheidsbekleders en genodigden het schouwspel van dichtbij gadeslaan. De rest van de bevolking werd via de televisie op de hoogte gebracht van het belangrijkste nieuws uit de toespraak van president Mahinda Rajapaksa.

Binnen „enkele dagen” zal de definitieve nederlaag van de Tamil Tijgers een feit zijn, zei hij. „Onze heldhaftige strijdkrachten hebben ons vandaag de gelegenheid geboden om de verjaardag van onze onafhankelijkheid te vieren in een land dat, na vele jaren, is bevrijd van de donkere schaduw van terrorisme”.

Enkele uren later valt alsnog een schaduw over de boodschap van de president. Opnieuw wordt onderstreept wat Jehan Perera bedoelt als hij het heeft over „een hoge prijs” . De Verenigde Naties melden de dood van meer dan vijftig burgers bij gevechten op deze onafhankelijkheidsdag. Een ziekenhuis is getroffen door clusterbommen. Wie die heeft afgeworpen, is onbekend. De regering zegt dat het leger in ieder geval niet verantwoordelijk is.

Perera, directeur van de National Peace Council of Sri Lanka, schat dat de afgelopen tijd honderden, mogelijk bijna duizend burgers om het leven zijn gekomen in de gevechtszone in het noorden, naast gesneuvelde soldaten en de strijders van de Tamil Tijgers. „Maar niemand weet wat er precies gebeurt”, zegt hij. „De regering zegt dat een kleine honderdduizend mensen uit hun huizen is verdreven. De Tamil Tijgers spreken over 400.000 ontheemden. Het Internationale Rode Kruis noemt een getal van 250.000”.

President Rajapaksa is tevens opperbevelhebber van het leger, minister van Defensie, minister van Financiën en minister van Staatsopbouw. Als zijn voorspelling van de ineenstorting van het verzet van de Tamil Tijgers klopt, betekent dat nog niet dat er snel betere tijden zullen aanbreken voor de verdreven bewoners in het oorlogsgebied. Volgens Perara ligt het voor de hand dat de strijders zich diep in de jungle zullen terugtrekken. Ze vormen geen bedreiging meer voor de territoriale integriteit van Sri Lanka. Ze kunnen niet langer terugvallen op een machtsbasis onder de bevolking. Maar hun aanwezigheid verhindert wel de terugkeer naar het normale leven.

„Zolang er strijders van de Tamil Tijgers in het gebied zijn, zal het leger niet geneigd zijn de inwoners te laten terugkeren naar hun dorpen. Het wil voorkomen dat de strijders zich opnieuw onder de bevolking mengen. Het is daarom heel goed mogelijk dat de vluchtelingen de komende twee jaar nog opgesloten blijven in kampen”, zegt Perera.

Het vasthouden van de verdreven inwoners in kampen heeft, in de ogen van de militairen, ook een ander voordeel. Dan kan het leger de kampen uitkammen op ex-strijders of sympathisanten van de Tamil Tijgers. De internationale hulporganisaties die nog in het gebied aanwezig zijn, staan dan voor een dilemma. „De regering vraagt om allerlei voorzieningen, die wijzen op een langer verblijf in de kampen. Natuurlijk willen we zoveel mogelijk helpen. Maar we willen niet graag meewerken aan de instandhouding van semi-permanente gevangenkampen”, zegt Bernard Jaspers Faijer, landendirecteur van de Nederlandse hulporganisatie ZOA in Sri Lanka.

Overigens had president Rajapaksa het in zijn toespraak niet alleen over het naderend einde van de terreur van de Tamil Tijgers in zijn land. Hij wees op de noodzaak voor alle bevolkingsgroepen om bij te dragen aan een nieuwe toekomst voor Sri Lanka, met duurzame vrede, economische voorspoed, sociale rechtvaardigheid en eerlijk bestuur. Die boodschap wilde hij ook uitdragen aan de diaspora. „Ik doe een oproep aan alle Sri-Lankanen – Sinhalezen, Tamils, moslims, Burghers, Maleiers en leden van alle andere gemeenschappen – die het land hebben verlaten wegens de oorlog, terug te keren naar het moederland”.

Die woorden van maatschappelijke harmonie zijn wellicht oprecht bedoeld, maar de realiteit ziet er voorlopig nog heel anders uit, reageert Perera. „In werkelijkheid is er diepgaande polarisatie tussen Sinhalezen en Tamils” , zegt hij. Er is de afgelopen tijd een klimaat ontstaan van nationalisme, waarbij kritiek van journalisten, ngo’s en buitenlandse diplomaten maar slecht wordt verdragen. Onlangs werd een vooraanstaande journalist vermoord en werd een televisiestation aangevallen. In Colombo werden Tamil-jongeren preventief opgepakt in de aanloop naar onafhankelijkheidsdag.

Volgens Perera houdt de Tamil-gemeenschap in Sri Lanka zich momenteel koest, uit angst voor tegenreacties. „Als je vraagt of met de nederlaag van de Tamil Tijgers ook het ideaal van een onafhankelijke Tamil-staat is begraven, krijg je van verschillende mensen verschillende antwoorden. Ik heb mensen horen zeggen: we kunnen ons beter conformeren aan een dominante Sinhalese cultuur in dit land. Anderen zeggen: de oorlog is op zo’n brute manier gevoerd, met zoveel schendingen van mensenrechten, dat we onafhankelijkheid willen. Daarvoor moeten we weer helemaal vanaf nul beginnen. Sommigen bidden in stilte dat de Tamil Tijgers zullen overleven. Anderen zijn blij met het verdwijnen van de Tamil Tijgers omdat die ook hun leven hebben vernietigd”.

Veel zal afhangen van de vredeskoers die president Rajapaksa zal varen. Is hij bereid tot echte politieke hervormingen, met echte zeggenschap voor Tamils in hun eigen provincies? Of laat hij zijn oren hangen naar de Sinhalese en boeddhistische nationalisten die van dergelijke toegevingen niet willen weten, en die de oorlog tegen de Tamil Tijgers vol overtuiging hebben gesteund? Met de militaire overwinning bijna op zak, staat Rajapaksa sterker dan ooit een president voor hem. Dat biedt hem armslag om concessies te doen en om het Sinhalese standpunt ten aanzien van machtsdeling met Tamils te matigen.

Analist Perera verwacht geen wonderen. „Plan A van de president is het houden van algemene verkiezing om zijn populariteit te verzilveren”, glimlacht hij. „Ik denk dat de president zich vooral zal richten op economische ontwikkeling. Meer banen, meer wegen. Dat zal de mensen tevreden stellen, en economische vooruitgang is niet controversieel. Het afstaan van politieke macht is dat wel”.