Belgische politici en magistraten botsen

De drie staatsmachten in België liggen met elkaar overhoop. De magistratuur doet voorlopig niet mee aan parlementair onderzoek naar het optreden van de regering in de zaak-Fortis.

„Ik hoop dat we niet afglijden in politiek gekrakeel”, zei Yves Leterme afgelopen zondag op tv. Het was zijn eerste vraaggesprek sinds hij in december moest aftreden als premier van België in verband met de zaak-Fortis. Leterme had het over het parlementair onderzoek naar die zaak.

Toch waren politici verrast dat juist dat onderzoek de afgelopen dagen aanleiding was voor nieuw politiek drama. Is de scheiding der machten geschonden in de zaak- Fortis? Dat is de belangrijke vraag die parlementariërs moeten beantwoorden. Ze vroegen vier gerenommeerde juristen om raad.

De hoogleraren kregen drie weken de tijd. Maar na een week kwamen ze al met een verrassende boodschap: als de parlementariërs doorgaan met hun onderzoek, dan schenden zij zélf de scheiding der machten. Het parlementaire onderzoek zou een aantal gerechtelijke procedures rond de zaak-Fortis kunnen beïnvloeden. En dat mag niet, zeggen de juristen.

„De experts zijn hier binnengekomen met een grote revolver die ze tegen ons hoofd hebben gehouden”, zei Gerolf Annemans (Vlaams Belang) gisteren tijdens een debat. Andere partijen drukten zich wat voorzichtiger uit, maar waren net zo ongelukkig. Dat de rechterlijke macht en de uitvoerende macht (de regering) vorig jaar botsten, was al ernstig genoeg, na alle politieke crises van de afgelopen jaren. Maar nu zou de wetgevende macht (het parlement) niet mogen uitzoeken wat er gebeurd is? „We moeten klaarheid scheppen voor het volk”, klonk het in het parlement.

In december gaf Leterme zelf toe dat er contacten waren geweest tussen ambtenaren en magistraten die betrokken waren bij de rechtszaak rond de overname van Fortis door het Franse BNP Paribas. Hij leek er mee weg te komen. Totdat Ghislain Londers, de hoogste rechter van het land, een briefje schreef. Er waren volgens hem „duidelijke aanwijzingen” dat de regering geprobeerd had de rechtsgang te beïnvloeden.

Veel bewijzen had Londers niet. Maar de positie van Leterme was onhoudbaar geworden. Herman Van Rompuy, ook een Vlaamse christen-democraat, werd in zijn plaats premier.

Het parlementaire onderzoek is ook belangrijk omdat er reputaties op het spel staan van vooraanstaande politici. Van Leterme en van zijn partijgenoot Jo Vandeurzen, die opstapte als minister van Justitie. En van de Franstalige liberaal Didier Reynders, die aanbleef als vice-premier en minister van Financiën.

In de Kamer bleek gisteren dat alle partijen willen zoeken naar mogelijkheden om door te gaan met het onderzoek, ondanks de kritiek van juristen. Kamerleden waren ronduit boos op de deskundigen die ze hadden ingehuurd. „Wat júllie doen, is een ondermijning van de scheiding der machten”, zei de Vlaamse socialist Renaat Landuyt, oud-student van een van de experts. „Ik vind het niet aangenaam als jullie op die manier juristen opleiden.”

Er dreigen nu ook weer spanningen binnen de regering. De Vlaamse christen-democraten en de Franstalige liberalen voelen weinig voor een onderzoek waarin wél hun kopstukken kunnen worden gehoord, maar géén magistraten. Dan richt alle aandacht zich op die kopstukken. Maar magistraten hebben een ambtsgeheim, waarschuwden de juristen.

Ook als het parlementaire onderzoek doorgaat, dreigen er trouwens problemen binnen de regering. In juni zijn er regionale verkiezingen. Verschillende regeringspartijen hebben wél belang bij een onderzoek dat de reputatie van kopstukken van andere regeringspartijen kan schaden.

Yves Leterme hoopte op een snelle rehabilitatie. Die loopt nu in ieder geval vertraging op.