Balkenendes voorbeeld

Terwijl Jan Peter Balkenende zich gisteren kwaad stond te maken in de Tweede Kamer („Ikvindditongepast”), keek ik naar zijn geschilderde portret. Het hangt als sluitstuk van een aan Abraham Kuyper gewijde tentoonstelling in het kleine gemeentemuseum van Maassluis. Een bontgekleurd, goed gelijkend schilderij waarop de premier zich van zijn rustigste kant laat zien, alsof hij zich hier meer op zijn gemak voelt dan in de Haagse haaienvijver.

De suggestie is: hier hangt Jan Peter, opvolger van Abraham, ook wel ‘Abraham de Geweldige’ genoemd, de omstreden, indrukwekkende sociale denker en anti-revolutionaire politicus en staatsman, die in 1837 in Maassluis geboren werd. Jan Peter is misschien nog niet zó ‘Geweldig’, maar dat kan een kwestie van tijd zijn. Om zover te komen, zien we hem alvast op foto’s in het Kuyper-centrum in de Verenigde Staten een Kuyper-prijs in ontvangst nemen. George Bush heeft Kuyper ook al eens hemelhoog geprezen, maar daaraan zal de premier dezer dagen liever niet worden herinnerd.

Balkenende heeft zijn bewondering voor Kuyper nooit onder stoelen of banken gestoken. Toen in november 2008 een beeld van Kuyper in Maassluis moest worden onthuld, kweet hij zich graag van deze taak. Er ging enig gemor in Maassluis aan vooraf. Was dat beeld nou wel nodig, per slot van rekening had Kuyper alleen zijn eerste vier levensjaren in zijn geboorteplaats gewoond. En er was toch al een plaquette?

Die plaquette is onopvallend in een gevelmuurtje van Het Kruidvat gemetseld. Op deze plek, nu de Dr. Kuyperkade geheten, stond vroeger het geboortehuis van Kuyper. Je moet nogal zoeken om de plaquette te vinden, want hij wordt bijna overwoekerd door de grote foto’s van boxershorts van Björn Borg in de etalage ernaast.

Het beeld aan de Wagenstraat dat Frank Letterie van Kuyper maakte, is een stuk waardiger. Kuyper kijkt visionair over een overigens lelijke parkeerplaats, zijn gestalte en gelaat minder plomp dan op de foto’s die ik van hem ken. „Staatsman, Emancipator, Calvinist” staat eronder gebeiteld. (Op de tentoonstelling hebben ze de volgorde terecht omgedraaid en het woord calvinist vooraan gezet.) Zal er ooit zo’n beeld voor Balkenende in zijn geboorteplaats Biezelinge worden opgericht? Waarom niet?

De vraag is eerder of er ook een interessante tentoonstelling aan Balkenende kan worden gewijd. Die over Kuyper is zo aardig omdat de man een zeer kleurrijke persoonlijkheid was. Aan het begin hangt een citaat waarmee hij zichzelf lijkt te typeren: „Persoonsgelijkheid is er niet. Er zijn zwakke, enghartige personen, met geen breeder vlerkgewip dan den huismusch, maar er zijn ook sterke breede imponerende karakters met den vleugelslag van den adelaar.”

Op de tentoonstelling proef je vaak de autoritaire adelaarskant van Kuyper, maar er liggen ook documenten waaruit een kwetsbare man naar voren komt. In 1892 overlijdt in Zandvoort zijn 10-jarige zoon Willy. Vanuit Brussel, waar hij zijn zoon Herman bezoekt , stuurt hij dit telegram naar zijn vrouw: „Op tijd aangekomen. Heerlijk Herman te zien. 7.45 zijn we bij U, en dan dragen we onzen kleinen lieven schat morgen 11uur te Zandvoort naar zijn grafje.”

Kuyper, las ik, had de pest aan koningin Wilhelmina – en zij aan hem. Een vrouw op de troon, dat vond deze ‘emancipator’ maar niks. Zou hij gisteren net als Balkenende overstag zijn gegaan voor Femke Halsema c.s.? Ik denk het niet.