Verdwaald in zijn eigen spiegelpaleis

Synecdoche, New York. Regie: Charlie Kaufman. Met: Philip Seymour Hoffman, Catherine Keener, Samantha Morton. In: 6 bioscopen.***

Mensen bezoeken films voor een acteur of regisseur, nooit voor een scriptschrijver. Uitzondering is Charlie Kaufman. Zijn briljante, verwrongen scenario’s ontrafelen de realiteit, spelen spelletjes met aard, identiteit of geheugen. Voor Synecdoche, New York voerde Kaufman voor het eerst zelf de filmregie. Dat levert een interessante mislukking op.

Theatermaker Caden Cotard (Philp Seymour Hoffman) is een neuroot, gekweld door een escalerende ziekte die de aanmaak van lichaamssappen hindert: bang voor de dood, bang voor het leven, altijd wanhopig. Zijn vrouw Hazel, een schilderes, vindt het leven met hem verstikkend en vlucht met zijn dochtertje naar Berlijn, Cotard's leven desintegreert. Wat helpt is een onbeperkt budget voor de creatie van zijn magnum opus: een stuk zo ‘schokkend eerlijk’ als het leven zelf. Cotard huurt een enorme hangar en een leger acteurs die zelf hun rollen mogen ontdekken. Er groeit een parallelstad rond Cotard, hoofdrolspeler in een theater zonder grenzen. Hij vindt een alter ego, verdwijnt in zijn eigen stuk.

Synecdoche, New York voert solipsisme tot nieuwe extremen: de wereld als projectie van het ego. Maar verbluffende art direction en dito vondsten – een vrouw die in een brandend huis woont – zinken weg in de sfeer van depressie en malaise die acteur Philip Seymour Hoffman oproept. Zijn panische Cotard laat je onverschillig.

En er ontbreekt iets aan het script. Bij Kaufman verwacht je een spiegelpaleis, en dan een moment van verlichting als de uitweg in zicht komt. Ditmaal lijkt Kaufman in zijn spiegelpaleis verdwaald. En wordt het te complex, dan gooit hij de spiegels maar aan scherven. De dood kent geen verwarring: een even vanzelfsprekend als onbevredigend eind.

En toch is Synecdoche ook een film zo vol vondsten en ideeën dat je hem nog een keer wilt zien.