Merkel roept paus ter verantwoording

Bondskanselier Merkel eist opheldering van de paus over de rehabilitatie van een Holocaustloochenaar. Want Benedictus XVI heeft met die daad zijn geboorteland veel schade berokkend.

In een hoogst ongebruikelijke reactie heeft de Duitse bondskanselier Angela Merkel zich gisteren gemengd in het debat over de kerkelijke rehabilitatie van een Holocaustloochenaar door paus Benedictus XVI. Het is nog maar zelden voorgekomen dat een Duitse politiek leider zich zo nadrukkelijk met kerkzaken bemoeit. Joden in Duitsland juichen haar optreden toe.

De zelden zeer uitgesproken en meestal afwachtende Merkel toont met dit gevoelige thema daadkracht die waarnemers verrast. Ze eist van de paus dat hij „ondubbelzinnig duidelijk maakt dat er geen ontkenning van de Holocaust mag zijn”. Benedictus XVI – de van oorsprong Duitse geestelijke Joseph Ratzinger – heeft onlangs de excommunicatie ongedaan gemaakt van de omstreden Britse bisschop Richard Williamson, een notoire loochenaar van de Holocaust.

Williamson en drie andere geestelijken die lid zijn van een conservatieve priesterbroederschap, werden door de paus uit de ban gehaald om de eenheid binnen de rooms-katholieke kerk te herstellen. Door het gebaar is de indruk ontstaan dat de paus en het Vaticaan de uitlatingen van Williamson over de massamoord op de joden billijken. Hij beweert al jaren dat er geen joden in gaskamers zijn vermoord. „Er zijn misschien 200.000 tot 300.000 joden in concentratiekampen omgekomen, maar geen van hen werd vergast”, zei hij laatst in een interview.

In Duitsland is opwinding en ergernis ontstaan over wat de paus teweeg heeft gebracht. Dat uitgerekend een Duitse kerkvorst zo’n misstap begaat, wordt als zeer pijnlijk ervaren. De schade die de paus aan kerk en land berokkent, drukken kenners in goodwillverlies uit. Dat zou immens zijn.

Merkel wordt door de Joodse Raad in Duitsland geprezen. Maar ook algemeen krijgt ze steun. De teneur van de reacties is dat het om het aanzien van de Bondsrepubliek gaat, en dat de politiek de morele plicht heeft op te treden. Omdat het „een fundamentele kwestie” betreft, greep de bondskanselier gistermiddag in. Normaal gesproken, aldus Merkel, is het niet haar taak zich met kerkelijke beslissingen bezig te houden. Maar met principiële vragen als de Holocaust en de verhouding tot het jodendom „ligt dat anders”.

Merkel wil dat de paus zo helder mogelijk overbrengt dat het loochenen van de Holocaust niet kan, en dat er in plaats daarvan een „positieve omgang met het jodendom” dient te zijn. Tot nu heeft het Vaticaan deze duidelijkheid niet getoond, vindt ze. In Duitsland is ontkenning van de Holocaust strafbaar.

De uitdijende rel toont aan hoe gevoelig in Duitsland alles ligt dat met de massamoord op joden door de nazi’s te maken heeft. Benedictus, luidt de algemene opvatting, heeft als Duitse paus joden geschoffeerd, gelovigen en niet-gelovigen op een dwaalspoor gebracht en politici in het nauw gedreven. In het verkiezingsjaar 2009 zit niemand in Duitsland te wachten op opschudding over de Holocaust.

Merkel liet gisteren blijken dat ze als protestants-christelijke „bemoedigd” is door het feit dat er ook in de rooms-katholieke kerk velen zijn die opheldering van het Vaticaan verlangen. De bondskanselier is domineesdochter. Haar vader was predikant in de DDR.

De aartsbisschop van Berlijn, Georg Sterzinsky, eist „een correctie” van de pauselijke beslissing. Op lager niveau, in de parochies, heerst ontstemming. „Iedereen weet dat dit fout is. Veel kerkgangers keren zich dezer dagen openlijk van de paus af”, zei gisteren een parochiaan van een katholieke kerk in Berlijn-Charlottenburg.