Een beveiliger mag evenveel als een burger

Vandaag is de uitspraak in de zaak tegen een beveiliger die een dolle toeschouwer aanpakte die later overleed.

Wat mógen beveiligers en hoe gaan ze praktisch te werk?

Een 26-jarige toeschouwer overleed twee dagen na de Bavaria City Racing, in augustus 2006. Tijdens het Rotterdamse autorace-evenement wilde hij het vipdorp binnendringen, waarbij hij zich uiterst agressief gedroeg. Een beveiliger bracht hem ‘onder controle’ – met fatale afloop.

De beveiliger zou de toeschouwer lange tijd in een nekgreep hebben gehouden. De man raakte even buiten westen en was eenmaal bij bewustzijn nog agressiever. Daarop werkten meerdere beveiligers hem „tegen de grond”, aldus de beveiliger. Korte tijd later bleek dat de man geen hartslag meer had. Hij is in comateuze toestand naar het ziekenhuis gebracht, waar hij later overleed.

Vandaag doet de rechter uitspraak in de strafzaak tegen die beveiliger. Centrale vraag: heeft de beveiliging buitensporig geweld toegepast, of handelde zij adequaat?

De vraag dringt temeer, omdat een soortgelijke zaak speelt in Den Haag. Daar stierf vorig jaar een 18-jarige bezoeker van het Beatstad Festival, nadat drie beveiligers hem hardhandig hadden aangepakt. Het slachtoffer, vermoedelijk dronken, verzette zich hevig toen hij van het vipdek werd verwijderd.

De betrokken beveiligers in de beide zaken hebben geen wapenstok, vuurwapen of handboeien gebruikt. Dat is absoluut verboden. Het gebruik van deze ‘geweldsmiddelen’ is wettelijk voorbehouden aan de politie.

Wat mogen beveiligers dan wel? Volgens Joep Lindeman, docent strafprocesrecht aan de Universiteit Utrecht, hebben zij dezelfde rechten als iedere burger. Ze mogen dus iemand aanhouden die een strafbaar feit pleegt. Maar wat ze dan precíés mogen doen, is niet helder. „Dat is niet strak in de wet geregeld”, zegt Lindeman.

Zo mag een beveiliger iemand vastpakken, beletten weg te lopen of tijdelijk opsluiten in afwachting van de politie. Daarbij is soms zelfs fysiek geweld toegestaan.

Het grijze gebied begint, zegt Lindemans, als iemand zich verzet tegen aanhouding. Een aanval mag je pareren, maar slaan en schoppen zijn „geweldshandelingen die slechts in zeer uitzonderlijke situaties zijn gerechtvaardigd”.

Fysiek geweld moet proportioneel zijn en zo kort mogelijk duren; een verdachte dient zo snel mogelijk te worden overgedragen aan de politie. „Iemand die geen opsporingsambtenaar is, moet terughoudender zijn”, zegt Lindeman. Boeien en vastbinden gaat volgens hem te ver. Iemands handen op diens rug houden zou soms kunnen. „Beveiligers moeten ook rekening houden met hun eigen veiligheid, en ze moeten andere gasten beschermen.”

Het personeel van beveiligingsbedrijf International Security Agency draagt nooit boeien of wapens, zegt manager Boudewijn Coert. Hij adviseert collega’s die moeten optreden altijd „eerst in gesprek te gaan op een rustige plek”. Wil iemand toegang tot bijvoorbeeld een feest waar hij kennelijk niet welkom is, dan wordt hem eerst naar zijn doel gevraagd. Hoort hij er niet, dan wijzen de beveiligers hem op „zijn verantwoordelijkheid”. Wie dan nog lastig blijft, wordt „van het terrein gevoerd”. Isoleren en fixeren is het adagium bij agressie. Vier beveiligers sluiten de betrokkene in en vragen hem mee te gaan. Werkt hij niet mee, dan wordt een armklem toegepast, „de meest gebruikelijke manier”, aldus Coert.

Volgens hem is de armklem in 99 procent van de gevallen voldoende. Het gebeurt „sporadisch” dat iemand buiten zinnen is en „naar de grond moet worden gebracht”. Volgens Coert mogen beveiligers „gepast geweld” gebruiken. Slaan mag alleen in geval van „noodweer”.

Strafrechtdocent Lindeboom bevestigt dat. Bij „zelfverdediging” kan geweld gerechtvaardigd zijn.

Justitie vindt in ieder geval dat de beveiligers bij Bavaria City Racing en het Beatstad Festival over de schreef zijn gegaan. Tegen de 47-jarige beveiliger van het Rotterdamse evenement was negen maanden cel geëist. Volgens het Openbaar Ministerie leidde diens wurggreep tot de fatale hartstilstand. Volgens de verdediging was het slachtoffer door het dolle heen en moest de beveiliger hem wel onder controle houden.

Tegen drie beveiligers van het Haagse festival zijn ook celstraffen geëist. Vijftien maanden, waarvan zes voorwaardelijk, voor de man die een nekklem aanlegde, en een jaar cel, waarvan de helft voorwaardelijk, tegen zijn twee collega’s.

Ook hier bepleiten de advocaten vrijspraak. Het geweld was nodig om het boomlange en zware slachtoffer ‘onder controle’ te brengen, want hij gedroeg zich zeer agressief. En eenmaal op de grond bleef hij zich verzetten.

Tijdens de rechtszitting in Den Haag stelde advocaat Frank van Ardenne dat justitie beveiligers met enige clementie zou moeten behandelen. Ze hebben niet meer bevoegdheden dan een gewone burger, zei hij, maar „ze worden wel geacht orde en veiligheid te handhaven. Ze worden het verlengstuk van de politie, zonder enige rugdekking.”