Zeulen met een comapatiënte in Italië

De Italiaanse Eluana ligt sinds 1992 in coma. De hoogste rechter gaf toe-stemming haar leven te beëindigen. Maar het Vaticaan en de regering houden dat tegen.

Tot aan de hoogste Italiaanse rechtbank kreeg Beppino Englaro gelijk. Zijn dochter Eluana, die al zeventien jaar in coma ligt, mag sterven. Maar het Vaticaan accepteert het vonnis van de Hoge Raad – en daarmee de scheiding tussen kerk en staat – niet.

„Er is een hogere wet die spreekt van beschermen en bevorderen van het leven, en die staat in elk hart van elke man en vrouw gegrift”, zegt aartsbisschop Diogino Tettamanzi van Milaan.

Paus en kardinalen brachten de afgelopen maanden katholieke politici, juristen en medici in stelling om de uitvoering van het vonnis van de Hoge Raad te blokkeren. Maar gisteravond kwam het nieuws naar buiten dat Eluana werd overgebracht naar een kliniek in Udine, waar een team van vrijwillige medici en verplegers alle voorbereidingen heeft getroffen om de kunstmatige voeding van de comapatiënte de komende dagen te stoppen.

„Stop de moordenaarshand”, zo luidde gisteravond opnieuw de onmiddellijke reactie van kardinaal Javier Lozano Barragan, de minister van Volksgezondheid van het Vaticaan. Vanochtend zegt Barragan in dagblad la Repubblica: „Met alle respect voor rechterlijke vonnissen, iemand voeding en water ontnemen, betekent maar een ding: haar vermoorden”. Hij wijst op het vijfde gebod: gij zult niet doden. En die wet, zo is de boodschap van het Vaticaan, staat boven de wetten van de republiek.

Door het voortdurende verzet kon vader Englaro zijn dochter gisteren alleen in het holst van de nacht naar de bewuste kliniek in Udine overbrengen. En zelfs tijdens dat nachtelijke uur probeerden katholieke demonstranten de ambulance tegen te houden.

Beppino Englaro koos ervoor om zijn gelijk via de juridische weg te halen, wetende dat in vergelijkbare gevallen meestal in stilte naar een oplossing wordt gezocht. Het ging hem er om een discussie los te maken. En dat is hem zeer goed gelukt.

De kwestie-Eluana stelde morele en ethische zaken op de voorgrond. Zo moesten medici afwegen of het toedienen van voeding al dan niet een behandeling zonder hoop is die mag worden onderbroken. Rechters stonden voor de vraag of het verwijderen van de voedingssonde hetzelfde is als euthanasie, wat in Italië verboden is.

En het parlement staat al jaren voor de vraag of het nodig is om een wet te schrijven die kwesties rondom het einde van het leven voor nu en later regelt.

De kerk heeft zich in al deze discussies intensief gemengd. Ze herhaalde steeds dat het niet aan de mens is om over het leven te beschikken.

Het is deze bemoeienis die de strijd om Eluana’s lot op een nog hoger niveau tilde: de scheiding tussen kerk en staat en de scheiding der machten kwam ter discussie ter staan.

Na een aantal afwijzingen kreeg Englaro op 8 oktober toestemming van de Hoge Raad om de kunstmatige voeding te (laten) beëindigen. „Dankzij de rechters wordt recht gedaan aan degene die er om vroeg, al kon Eluana zelf niet meer praten en ben ik gedwongen geweest om de stem van mijn dochter te worden”, zo luidde zijn opgeluchte reactie.

Maar vanaf dat moment verhevigde de strijd zich alleen maar. Het Vaticaan sprak van moord, en katholieke politici zeiden het na. „De Hoge Raad keurt een staatsmoord goed”, aldus Luca Volonté van de katholieke partij UDC.

Duidelijk werd dat vooraanstaande politici de rechtsstaat ondergeschikt achten aan de dictaten van het Vaticaan. Minister van Volksgezondheid Maurizio Sacconi ondertekende een maatregel, waarin hij het stoppen van kunstmatige voeding in ziekenhuizen als „illegaal” omschreef.

Sacconi verbood openbare ziekenhuizen het arrest uit te voeren, anders zouden ze hun financiering kwijtraken. Het dreigement bracht de kliniek die door de vader Englaro was uitgezocht om zijn dochter te laten sterven, ertoe zich terug te trekken.

Er zijn seculiere linkse en rechtse politici die vinden dat er wetgeving moet komen die regelt onder welke omstandigheden euthanasie en beëindiging van kunstmatige voeding zijn toegestaan, inclusief wilsverklaring. Maar linkse en rechtse katholieke parlementariërs houden het tegen. Zij zijn in de meerderheid in het parlement.

Volgens de voorstanders wordt er wel degelijk euthanasie gepleegd, illegaal. Er circuleren getallen van 3.000 keer per jaar. Soms zou het zelfs tegen de wil van de patiënt in gebeuren. Er zouden naar schatting 2.000 personen zijn die zich net als Eluana in een onomkeerbare coma bevinden.