Europese luchtvaart in grote nood

Recessies zijn zwaar voor luchtvaartmaatschappijen, maar gelukkig gaan ze dikwijls gepaard met lagere brandstofkosten. Op dit moment zijn beide factoren krachtig – de ergste recessie in tientallen jaren en de grootste daling van de brandstofprijzen ooit.

Maar de scherpe neergang van de olieprijs heeft de Europese luchtvaartmaatschappijen feitelijk weinig opluchting gebracht. Integendeel: de problemen worden alleen maar versterkt doordat de luchtvaartmaatschappijen hun brandstofkosten vlak vóór de val van de olieprijs op een hoog niveau hebben vastgezet, omdat ze bang waren dat de prijs nog verder zou stijgen. Het vierde kwartaal van 2008 was bijna net zo slecht als de overeenkomstige periode in 2001, waarin de terreuraanslagen op de VS plaatsvonden, aldus schattingen van Citigroup.

Bij British Airways, Air France-KLM en Iberia dalen de winsten op dramatische wijze. Lufthansa is een uitzondering, maar de forse daling van het vrachtverkeer zal deze maatschappij uiteindelijk ook treffen. Zelfs Ryanair moest zijn eerste operationele kwartaalverlies optekenen sinds de beursgang in 1997, nadat het concern 80 procent van zijn brandstofvoorziening had vastgezet op een olieprijs van 124 dollar per vat. De echte prijs viel veel lager uit. Ook de sterke dollar maakt de brandstof duurder, terwijl de recessie in de volumes en prijzen hakt.

Het afdekken van veranderingen in de brandstofprijzen wordt dikwijls gerechtvaardigd als een manier om al te grote winstschommelingen op te vangen, maar nu heeft het precies het omgekeerde effect. De luchtvaartmaatschappijen zitten opgescheept met kostenposten die nog dateren uit de bloeitijd, en met een zwakke vraag. Ze lijken te zijn vergeten dat hun bedrijfstak een natuurlijke bescherming tegen al te forse fluctuaties biedt, omdat de brandstofkosten meestal omlaag gaan als het bruto binnenlands product daalt. Toch is de recessie niet voor iedereen even slecht. Het goedkope pond helpt easyJet aan klandizie van beknibbelende bedrijven, en aan meer Europese passagiers. De omzet in het eerste kwartaal van het boekjaar is met een derde gestegen.

Managers zetten de brandstofkosten en de wisselkoersen graag vast, omdat het dan makkelijker is begrotingsvoorspellingen te doen. Op dit moment zijn die voorspellingen echter somber. Het teruglopende luchtverkeer betekent dat de luchtvaartmaatschappijen vrijwel al hun grip op de prijzen zijn verloren. In combinatie met de aanhoudend hoge brandstofkosten garandeert dat een zwaar 2009 voor de Europese luchtvaartsector.

Er zijn twee mogelijke uitzonderingen. EasyJet heeft het makkelijker dan de meeste van zijn concurrenten, ook al kampt het concern met hoge brandstofkosten. Ryanair betaalt inmiddels weer de ‘normale’ prijs voor kerosine en is nog steeds de luchtvaartmaatschappij met de laagste kosten, hetgeen betekent dat het concern zich iets eenvoudiger door 2009 en 2010 heen moet kunnen slaan. Maar zelfs als 2009 niet zwaar wordt, zal het geen gemakkelijk jaar zijn.