Vrijhandel is uit de mode tijdens crisis

Handelsbelemmeringen afbreken is in het belang van de wereldeconomie, vooral ten tijde van crisis. Maar de crisis leidt juist tot groeiend protectionisme, was de conclusie in Davos.

Landen die hun eigen economie beschermen, dreigen de economische crisis te verergeren. Nieuwe handelsovereenkomsten zijn nodig om de wereldeconomie gaande te houden. Daarover waren de ministers en politiek leiders het afgelopen dagen op het World Economic Forum in het Zwitserse Davos wel eens. Maar het bleef onduidelijk hoe die er zouden moeten komen.

Opvallende afwezigen op de jaarlijkse bijeenkomst van politici en zakenlieden waren de bankiers. Bijna iedereen wees hen aan als de schuldigen voor het wankelen van het financiële systeem. De aanwezigen schuwden niet om Amerika en zijn kapitalistische systeem te bekritiseren. De Chinese premier Wen Jiabao en de Russsische premier Poetin noemden de Verenigde Staten het land dat de wereld in een recessie heeft gestort.

De oplossing van het probleem laat op zich wachten. De ministers van Economische Zaken die in Davos bijeenkomen beloofden elkaar plechtig de langlopende onderhandelingen over de zogeheten Doha-handelsronde de hoogste prioriteit te geven. Zij herhaalden de belofte van de G20-leiders uit november om geen protectionistische handelsbarrières op te werpen. Maar ze noemden geen streefdatum voor de 153 leden van Wereldhandelsorganisatie WTO om de Doha-afspraken te bezegelen.

De Doha-onderhandelingen, die eind 2001 begonnen, beogen ontwikkelingslanden nieuwe handelsmogelijkheden te geven, met name door het opheffen van belemmeringen op het gebied van landbouw. Maar meningsverschillen tussen rijke en arme landen – variërend van voedselprijzen tot importbeperkingen op auto’s – belemmerden een doorbraak.

Op hun novembertop riepen de G20-leiders nog op voor het einde van vorig jaar een overeenkomst te bereiken, maar deze datum werd vooruitgeschoven. De Britse premier Gordon Brown zegt een groot voorstander te zijn van een nieuwe overeenkomst om een open economie te ondersteunen, maar zijn oproep voor „British jobs for British workers” staat daar haaks op. „Als we geen actie ondernemen, wint het protectionisme”, zei Brown zaterdag in Davos.

Mediatycoon Rupert Murdoch (News Corp) zei in een paneldiscussie dat hij zich ook zorgen maakte over protectionisme. „Een vooraanstaande Franse industrieel vertelde wat de president tegen hem had gezegd: ik begrijp dat je moet besparen in Frankrijk, maar ontsla niemand in Frankrijk.”

Groeiend protectionisme als gevolg van de kredietcrisis is al zichtbaar, bleek in Davos. De ministers van Australië, Costa Rica, Egypte, India, Indonesië en Nieuw Zeeland uitten hun zorgen of wezen op nieuwe maatregelen die hun export de afgelopen week bemoeilijkten. Maar sommigen moesten in Davos ook hun eigen acties verdedigen, zoals nieuwe restricties op geneesmiddelen in Indonesië of beschermingsconstructies voor staalbedrijven in India.

De beslissing van de Europese Unie om exportsubsidies voor zuivel – die in de Doha-afspraken verboden worden, maar onder huidige regels nog zijn toegestaan – opnieuw te introduceren leidde tot woedende reacties van voedselexporteurs. WTO-baas Pascal Lamy zei dat het een verkeerd politieke signaal was, ongeacht de technische details van de beslissing.

De miljarden dollars kostende stimuleringsmaatregelen en reddingspakketten die verschillende overheden hebben aangekondigd, worden ook kritisch onderzocht. De Duitse bondskanselier Angela Merkel waarschuwde dat Berlijn de Amerikaanse hulp voor de autoindustrie kritisch zou bekijken.

„Het risico bestaat dat er een domino-effect ontstaat, als sommige landen beschermende maatregelen in hun stimuleringspakketten voor de economie opnemen”, zei de Zwitserse minister van Economie Doris Leuthard. Zo zit in het stimuleringspakket van 825 miljard dollar van de Amerikaanse president Obama een aantal controversiële Buy America-bepalingen. Dit heeft veel landen verontrust. Peter Allgeier, die sprak namens de Amerikaanse regering, zei dat de VS eraan werken om te zorgen dat de maatregelen voldoen aan de internationale handelsregels.

Allgeier zei verder dat hij hoopte dat de Senaat de komende weken Ron Kirk zou benoemen tot Amerika’s handelsgezant bij de WTO. Dat de VS nu geen handelsgezant hebben, vertraagt de onderhandelingen.

Intussen houdt de stroom berichten over inzakkende exporten aan. Zo werd gisteren bekend dat de Zuid-Koreaanse export in januari 32,8 procent lager was dan een jaar eerder. (Reuters)