Van Hoboken ontdekking in Bergen

Tentoonstelling Vrouwen aan bod. Spannende vrouwen uit de jaren twintig. T/m 5 april in Museum Kranenburgh, Hoflaan 36, Bergen (N.H.) Informatie: Tel: 072- 5898927 of www.museumkranenburgh.nl***

De ontdekking van de tentoonstelling is Jemmy van Hoboken. Als illustrator heeft deze in 1900 geboren kunstenares ooit wel enige bekendheid gehad, vooral in de jaren veertig en vijftig, toen de populaire ‘Zeeuwse’ roman Jikkemien die zij geïllustreerd had, vele herdrukken kreeg. Maar wie kent Van Hobokens sociaal-realistische schilderijen? De Berusting bijvoorbeeld, of De Arbeidersvrouw (die eigenlijk een prostituee is).

De werken hangen nu op een tentoonstelling over vrouwelijke kunstenaars in het Bergense Museum Kranenburgh. Het is uitzonderlijk rijp en sterk werk voor een jongedame van net twintig. Aan haar werk is duidelijk te zien dat Van Hoboken geïnspireerd was door de kunst van de Nieuwe Zakelijkheid.

Ze was er betrekkelijk vroeg mee, nadat ze de eerste tentoonstellingen van die nieuwe stroming in Duitsland had gezien, lezen we in de catalogus. Bleke arbeiders met hoekige trekken en grote ogen vormen het hoofdthema van stevig geschilderde doeken in zware aardtinten. De figuren lijken gelaten, maar ze hebben ook iets majesteitelijks.

Op het werk met de veelzeggende titel Een nieuwe wereld zien we een jongen zittend in een kelder, met zijn grote knuisten op zijn knieën. Hij kijkt de beschouwer doordringend aan. Boven zijn hoofd bungelt een opgeknoopt ledenpopje, maar naast hem staat een kleine speelgoedstad met houten huizen en achter hem loopt een trap omhoog. Ook zonder de titel te kennen voel je wel dat deze vastberaden figuur een toekomst heeft.

Op de tentoonstelling Vrouwen aan bod in Museum Kranenburghworden 14 ‘spannende vrouwen’ uit de jaren twintig gepresenteerd: Nederlandse (of in Nederland werkende) kunstenaressen. De latere beeldhouwster Charlotte van Pallandt zit erbij, de zoekende Else Berg en de door Toorop beïnvloede Greet Feuerstein.

Ze hebben artistiek weinig met elkaar te maken en ook ideologisch niet. Het lijkt in elk geval alsof ze geen van allen hun thema’s hoefden aan te passen aan een markt. Ze konden het zich blijkbaar permitteren. De schilderessen experimenteerden dan ook volop, ze abstraheerden, flirtten met het symbolisme of smeerden er lustig op los met het paletmes in complementaire kleuren.

De ene kunstenares wordt in de tentoonstelling wat uitvoeriger belicht dan de ander, en de een is dan ook wat beter dan de ander. De meesten van hen hebben veel gereisd en over de grens gekeken. Sommigen deden dat samen met hun man, zoals Lily van Velde-Kloeker die met echtgenoot Bram in Worpswede, Parijs en op Mallorca werkte en daar kleurige, expressionistische landschappen schilderde: die zijn een lust voor het oog en met schwung gecomponeerd.

Ook de Noorse Edle Saxlund behoort tot de verrassingen van de expositie in Bergen. Ze nam beproefde thema’s, zoals het stilleven en het portret, abstraheerde haar onderwerpen, schroefde – net als de expressionisten – de kleuren op en trok zich niets aan van de geijkte verhoudingen.

Saxlund (die met de communistische kunstenaar Peter Alma was getrouwd) leefde in kunstenaarskolonies als Ascona en Laren. Haar artistieke tegenpool Jemmy van Hoboken zat in Veere, waar ze les kreeg van de later als vervalser beroemd geworden Han van Meegeren. Het zou aardig zijn om de rol van vrouwen in die broeinesten van vernieuwing en experiment eens uit te diepen. Er zou dan nog wel eens veel leuks en interessants naar boven kunnen komen, met óók informatie over de mannen daar.