Russen steeds bozer over gevolgen crisis

Dit weekeinde gingen enkele duizenden Russen in het hele land de straat op om te protesteren tegen de manier waarop de regering de crisis aanpakt. De sociale onrust groeit.

Michel Krielaars

Enkele duizenden Russen demonstreerden afgelopen weekeinde tegen het economisch beleid van president Medvedev en premier Poetin. Het was de grootste uiting van onvrede onder de Russische bevolking in jaren.

De demonstraties zijn gericht tegen de wijze waarop de regering de economische crisis aanpakt. De afgelopen maanden is de helft van Ruslands financiële reserves van 600 miljard dollar aangewend om de economie te steunen. Het meeste geld ging op aan vergeefse pogingen om de roebel overeind te houden.

In het hele land regent het faillissementen. Volgens onafhankelijke onderzoeksinstituten hebben sinds 1 januari meer dan achtenhalf miljoen Russen hun baan verloren. Officiële cijfers spreken van anderhalf miljoen.

Op een plein in het centrum van Moskou organiseerde de Communistische Partij zaterdag een protestbijeenkomst waaraan zo’n duizend betogers deelnamen. De demonstratie, die was toegestaan door de autoriteiten, was omgeven door een leger van duizenden politieagenten. Communistenleider Gennadi Zjoeganov riep de regering op te stoppen met het westerse economisch model en terug te keren naar de centraal geleide planeconomie van de Sovjet-Unie.

Na afloop van de bijeenkomst naderde Edouard Limonov, leider van de verboden Nationaal Bolsjewistische Partij, met enkele aanhangers de plaats van samenscholing. Zij werden onmiddellijk gearresteerd en brachten de nacht in de cel door.

Een demonstratie van zo’n tweehonderd aanhangers van oppositiepoliticus Garry Kasparov, die geen toestemming had gekregen te betogen, reisde met de metro naar het stadscentrum, op de hielen gezeten door de politie. De deelnemers zwaaiden met banieren waarop te lezen stond: ‘Weg met de politiestaat’ en ‘Rusland zonder Poetin’. Eenmaal in het centrum werden de betogers door gemaskerde mannen met ijzeren staven in elkaar geslagen. In straten waren demonstranten met bebloede gezichten te zien. Dergelijk buitensporig geweld werd totnogtoe niet toegepast bij demonstraties.

In Vladivostok gingen zaterdag zo’n 2.500 mensen de straat op om te protesteren tegen de door de premier op 11 januari ingevoerde drastische verhoging van de importbelasting op tweedehands Japanse auto’s. Door deze maatregel worden tienduizenden Russen, die afhankelijk zijn van deze autohandel, gedupeerd.

In december protesteerden in Vladivostok enkele duizenden Russen ook al tegen deze belastingverhoging. De lokale politie weigerde toen op te treden, waarop eenheden van de Moskouse oproerpolitie naar het gebied werden gestuurd om de betogingen uiteen te slaan. Het gewelddadige politieoptreden werd toen fel gekritiseerd. Zaterdag bleef de lokale politie wederom op afstand.

De afgelopen week werden in diverse Russische steden activisten van de oppositie preventief gearresteerd. Zij moesten tien dagen de cel in. De officiële reden voor hun vasthouding was dat zij een boete van 7 euro voor een eerdere verstoring van de openbare orde niet hadden betaald. Hun advocaten beweren dat de arrestaties in strijd met de wet zijn. De overheid zou ermee willen verhinderen dat de activisten dit weekeinde nog meer protesten zouden kunnen organiseren.

Nu steeds meer Russen hun baan verliezen, lijken zij in toenemende mate te beseffen hoe kwetsbaar de Russische economie is, aangezien die haar kracht voornamelijk ontleent aan een hoge olieprijs. Nu die olieprijs is gekelderd, wankelt het bouwwerk dat Vladimir Poetin de afgelopen acht jaar met behulp van zijn gecentraliseerde, verticale machtssysteem heeft opgebouwd. Veel Russen, die Poetin dankbaar zijn voor de welvaartsstijging tijdens zijn presidentschap, zouden zich, nu zij die welvaart dreigen te verliezen, tegen de regering kunnen keren.

Behalve anti-Kremlin betogingen werden zaterdag in verschillende Russische steden ook pro-Kremlin betogingen georganiseerd. Anders dan bij de protesten van de oppositie werd hiervan op de staatstelevisie uitvoerig verslag gedaan.

Op het Manegeplein in Moskou verzamelden zich zo’n negenduizend betogers om hun steun uit te spreken voor de regering. Zij werden door politieagenten van thee en koekjes voorzien. Het beeld dat de Russische televisiekijkers dit weekend van de demonstraties kregen, was er dan ook een van pais en vree.

Fotoserie van de betogingen in Rusland op nrc.nl/foto