Helen of restaureren?

Paus Benedictus XVI houdt er vreemde prioriteiten op na. Om een breuk te lijmen aan de ultraconservatieve marge van de katholieke kerk, kwetst hij het jodendom en riskeert hij een schisma met progressieve bisschoppen, onder meer in zijn eigen Duitsland. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, een belijdend katholiek, nam namens de regering afstand van het pauselijke besluit om een Shoah-ontkenner op te nemen in de kerk.

Op 24 januari maakte Benedictus de excommunicatie (uitstoting) ongedaan van vier bisschoppen die in 1988 zonder pauselijke toestemming zijn gewijd door de Franse aartsbisschop Marcel Lefebvre (1905-1991). Lefebvre distantieerde zich van de besluiten van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965). Deze historische kerkvergadering zette de beslagen vensters van de katholieke kerk open naar de wereld, zocht toenadering tot andere christenen (oecumene) en moderniseerde de kerkelijke riten. Zo werd de Latijnse mis vervangen door een eredienst in de volkstaal. De verstokte Fransman verzamelde gelijkgezinden om zich heen en stichtte de Sociëteit Pius X, genoemd naar een in 1914 overleden paus die de kerk zuiverde van modernisten en in 1954 heilig werd verklaard. Toen Lefebvre in 1988 vier bisschoppen wijdde, werden die met de rebellenleider uit de kerk gezet.

Eén van die vier, de geboren Brit Richard Williamson, beweert dat er weliswaar joden zijn omgekomen in de nazi-kampen, maar dat er niemand is vergast. Zijn eerherstel door de kerk was voor het Opperrabinaat in Israël aanleiding de contacten met het Vaticaan te verbreken. De paus heeft de joden intussen verzekerd van zijn ‘volledige en onbetwistbare solidariteit’ waar het de Shoah betreft en zijn woordvoerder haastte zich te verklaren dat er geen enkel verband was tussen het eerherstel en de opvattingen van Williamson. Die heeft zich tegenover de paus verontschuldigd omdat hij hem in verlegenheid heeft gebracht, maar geen excuses aangeboden aan de joden en evenmin zijn opvattingen herroepen.

Gaat het Benedictus nu om eenheid in de katholieke gelederen of om een kerkelijke restauratie in de geest van Lefebvre? Aan één van diens bezwaren is hij al tegemoetgekomen door de Latijnse mis weer toe te staan. De Shoah-ontkenning van Williamson is door de Nederlandse bisschoppen ‘idioot’ genoemd en hun Duitse collega’s hebben Benedictus al eerder laten weten dat hij moet kiezen tussen hen en de lefebvristen.