Ondergang van een politieke makelaar

Zijn ondergang is compleet. Maar het verleden van Rod Blagojevich blijft een risico voor zittende politici. Ook voor president Obama en diens stafchef.

Former Illinois Gov. Rod Blagojevich waves to his supporters after talking to the media outside of his Chicago home, Thursday, Jan. 29, 2009. Blagojevich was thrown out of office Thursday without a single lawmaker rising in his defense, ending a nearly two-month crisis that erupted with his arrest on charges he tried to sell Barack Obama's vacant Senate seat. Blagojevich becomes the first U.S. governor in more than 20 years to be removed by impeachment. (AP Photo/Nam Y. Huh)
Former Illinois Gov. Rod Blagojevich waves to his supporters after talking to the media outside of his Chicago home, Thursday, Jan. 29, 2009. Blagojevich was thrown out of office Thursday without a single lawmaker rising in his defense, ending a nearly two-month crisis that erupted with his arrest on charges he tried to sell Barack Obama's vacant Senate seat. Blagojevich becomes the first U.S. governor in more than 20 years to be removed by impeachment. (AP Photo/Nam Y. Huh) Associated Press

De meest corrupte bestuurder van Amerika is vertrokken. Gouverneur Rod Blagojevich van Illinois, een voormalige politieke partner van president Barack Obama, werd gisteren oneervol op straat gezet.

Niet één lid van de Senaat van Illinois was bereid nog vertrouwen in Blagojevich uit te spreken. De motie waarin om zijn afzetting werd gevraagd werd met 59 tegen nul stemmen aangenomen.

Blagojevich was in december gearresteerd nadat uit door de federale recherche afgeluisterde telefoongesprekken was gebleken dat hij een senaatszetel te koop aanbood. Die zetel werd vacant nadat Obama tot president was gekozen. In Illinois wijst de gouverneur de opvolger aan als senatoren tussentijds vertrekken. „Dat ding is verdomme goud waard”, zei Blagojevich in een afgetapt gesprek. „Ik ga het verdomme niet voor niets weggeven.”

De gouverneur werd afgeluisterd in het kader van een langlopend corruptieonderzoek. Daarin kwam onder meer aan het licht dat hij voor een kinderziekenhuis weigerde te betalen zolang de directie geen geld voor zijn herverkiezingscampagne overhad. Ook eiste hij geld van een bedrijf dat een tolweg in de staat aanlegde.

En toen de eigenaar van de Chicago Tribune vorig najaar om financiële steun bij de gouverneur aanklopte, wilde Blagojevich dat commentatoren die negatief over hem schreven werden ontslagen. Sinds aanklagers dit medio december openbaarden was het een kwestie van tijd voordat Blagojevich het veld moest ruimen.

De gouverneur zorgde er deze week zelf voor dat zijn smadelijke afgang uitvoerig aandacht kreeg. In plaats van zich te verdedigen in de afzettingsprocedure, gaf hij dagenlang interviews aan nagenoeg alle landelijke praatprogramma’s.

Hij ontkende betrokkenheid bij corruptie, maar ondergroef zijn geloofwaardigheid door zijn afzetting te vergelijken met de strijd van mensen als „Martin Luther King, Ghandi en Nelson Mandela”. Hij zei dat hij eerst Oprah Winfrey als opvolger van Obama in de Senaat wilde – een lezing die Winfrey verbaasd tegensprak. En hij stelde zijn aanhouding gelijk met de aanval op Pearl Harbour.

Blagojevich is een product van de politieke cultuur van Illinois, waarin ook Obama groot werd. De gouverneur, kind van Servische ouders, bouwde zijn politieke loopbaan op twee pijlers: zijn schoonvader, een bekend gemeenteraadslid in Chicago, en zijn vermogen onwaarschijnlijke hoeveelheden campagnegeld op te halen.

Vooral door dat laatste wist hij, een buitenstaander, in 2002 de Democratische kandidatuur voor het gouverneurschap te bemachtigen. In de campagne kreeg hij steun van Obama en diens stafchef in het Witte Huis, Rahm Emanuel. „Reken maar dat ik voor hem werk”, zei Obama destijds.

Vervolg Blagojevich: pagina 4

Corruptie past bij Illinois

Vervolg Blagojevich van pagina 1

Change, verandering, was een van Blagojevich’ belangrijkste campagnethema’s. Op de avond van zijn verkiezing verklaarde de gouverneur dat hij all shook up was: hij is een groot Elvis-fan.

In zijn campagne werkte hij met dezelfde fondsenwerver die Obama toen gebruikte: de vorig jaar wegens corruptie veroordeelde huisjesmelker Tony Rezko. Obama maakte tijdens de presidentscampagne vorig jaar zijn excuses dat hij in 2005 nog zaken had gedaan met Rezko, tegen wie toen al strafrechtelijk onderzoek liep.

Ook tegen Blagojevich’ waren er sinds zijn aantreden beschuldigingen van corruptie. Het past bij Illinois: de afgelopen twintig jaar moesten er vier gouverneurs wegens corruptie het veld ruimen. Het formele onderzoek tegen Blagojevich, dat sinds 2003 liep, kwam in een stroomversnelling nadat fondsenwerver Rezko vorig jaar, na zijn veroordeling, besloot mee te werken aan de zaak tegen de gouverneur.

Sindsdien ging Blagojevich als een paria door het leven. Op de Democratische conventie in Denver, zomer 2008, was hij de enige Democratische gouverneur die van Obama geen spreektijd kreeg. Het wekte daarom opperste verbazing dat Blagojevich het signaal niet oppikte, en zijn dubieuze deals en opzetjes gewoon voortzette toen de FBI in het najaar zijn telefoon begon af te luisteren – waardoor de aanklagers in december het soort details konden presenteren dat in corruptiezaken zelden bekend wordt.

Er is nog geen datum voor de strafzaak tegen Blagojevich. Juristen die het bewijs hebben gezien zeggen dat er een wonder nodig is wil hij niet veroordeeld worden. Het enige verweer dat hem daarom nog rest is politiek: het uitspelen van zijn vroegere banden met Obama en Emanuel.

Het is twijfelachtig of het zijn neergang zal beletten. Maar contacten met criminelen zijn in de VS uiterst riskant voor zittende politici. En als iemand de laatste tijd heeft bewezen dat hij de rol van tijdbom aankan is het Blagojevich wel. Veelbetekenend was een tussenzinnetje in zijn kansloze laatste verweer in de Senaat van Illinois, gisteren.

„Als ik moet aftreden dan geldt dat ook voor Rahm Emanuel”, zei hij zonder heldere toelichting. Rod Blagojevich is kortom nog lang niet van het nationale toneel verdwenen.

Beluister tapes, bekijk fotoserie via nrc.nl/blagojevich