Bonden: red banen in plaats van banken

Europese vakbondsleiders willen dat burgers beschermd worden tegen de gevolgen van de financiële crisis.

Ze pleiten voor een New Social Deal in Europa.

Honderdduizenden Fransen staakten gisteren. Zelfs de beurs Euronext in Parijs was dicht. Foto Reuters A demonstrator walks a dog which has a piece of cloth draped over it during a demonstration by public and private sector workers in Lyon, southeastern France, January 29, 2009. Hundreds of thousands of teachers, nurses, factory workers and plumbers marched through French cities on Thursday to demand pay rises and protection for jobs. The demonstrations were the high point of a nationwide one-day strike called by France's eight main trade unions to try to persuade President Nicolas Sarkozy and business leaders to do more to help ordinary people overcome the economic crisis. The words on the cloth read, "Get lost poor idiot". REUTERS/Robert Pratta (FRANCE)
Honderdduizenden Fransen staakten gisteren. Zelfs de beurs Euronext in Parijs was dicht. Foto Reuters A demonstrator walks a dog which has a piece of cloth draped over it during a demonstration by public and private sector workers in Lyon, southeastern France, January 29, 2009. Hundreds of thousands of teachers, nurses, factory workers and plumbers marched through French cities on Thursday to demand pay rises and protection for jobs. The demonstrations were the high point of a nationwide one-day strike called by France's eight main trade unions to try to persuade President Nicolas Sarkozy and business leaders to do more to help ordinary people overcome the economic crisis. The words on the cloth read, "Get lost poor idiot". REUTERS/Robert Pratta (FRANCE) REUTERS

Er is veel sociaal kapitaal vernietigd en daarom moeten we terug naar een hogere kwaliteit van leven, zegt de Italiaanse vakbondsman. We hebben een New Social Deal nodig, zegt de Brit. En FNV-voorzitter Agnes Jongerius vat het zo samen, op een congres in Brussel over de financiële crisis: het is verkeerd om bij de herstelplannen uit te gaan van de kredietvoorzieningen aan banken. „We moeten het probleem van massale werkloosheid bovenaan de lijst zetten, samen met het idee van duurzaamheid, en van daaruit ons economisch bestel opnieuw uitvinden.”

De stemming is sober. De vakbonden worstelen met de crisis en haar gevolgen. Massaontslagen zijn al geen dreiging meer, ze zijn realiteit. Heeft het zin massaal de straat op te gaan, zoals de Franse bonden gisteren deden? Lang niet iedereen op de bijeenkomst onlangs in Brussel is even strijdbaar. Maar kritiek op regeringsplannen is er genoeg.

Om te beginnen: doen de lidstaten wel genoeg? Bijna alle deelnemers aan dit debat vinden dat er meer geld uitgetrokken moet worden. De Europese Commissie heeft als streefgetal 1,5 procent van het bruto binnenlands product genoemd – een percentage dat in Nederland volgens Jongerius nog lang niet wordt gehaald. Het Internationaal Monetair Fonds stelt 2 procent als doel. Maar de meeste vakbondsleiders denken eerder aan 3 procent.

Een andere vraag: doen ze het wel goed? Het is in ieder geval „fout om de mensen die verantwoordelijk waren voor de crisis, nu ook te laten proberen deze crisis op te lossen”. Het zijn woorden van Jongerius, maar de echo daarvan is vaak te horen. De meeste vakbondsleiders op deze bijeenkomst zijn er niet van overtuigd dat meer geld naar de banken de beste oplossing is. „Veel mensen hebben het gevoel dat al het geld naar de banken gaat en dat er niets voor hen wordt gedaan”, zegt Mario Sepi, de Italiaanse voorzitter van het Europese Economische en Sociale Comité, een overlegorgaan tussen werkgevers en werknemers op Europees niveau.

Jongerius vindt ook dat de lidstaten te weinig doen om maatregelen tegen massaontslagen te coördineren. „Europa kan wel eensgezind handelen als een financiële instelling moet worden gered, maar als de arbeidsmarkt op het spel staat, ontbreekt zulke coördinatie nog.”

John Monks, de Britse voorzitter van de Europese Vakbondsconfederatie ETUC, probeert alvast de contouren te schetsen van de New Social Deal waar hij voor pleit. Er zijn al veel nuttige stappen gezet, geeft hij aan: renteverlaging, meer publieke uitgaven, een actievere overheid. Maar, zo voorspelt hij, na de bankiers en de autoproducenten zal nog een lange rij van ondernemers bij de overheden komen aankloppen om hulp. Overal in Europa zal de crisis hard gaan bijten, en mensen moeten daar zo goed mogelijk bij geholpen worden.

Daarom pleit hij voor extra uitgaven om zoveel mogelijk werkgelegenheid te handhaven en tijdelijk korter werken mogelijk te maken; voor stimulering van de koopkracht van de laagstbetaalden; tegen korting op de sociale uitkeringen en voor ruimere mogelijkheden voor scholing.

Dergelijke plannen kosten veel geld en hebben onherroepelijk consequenties voor het stabiliteitspact. Die afspraak, bedoeld om de overheidsuitgaven in de eurozone in de hand te houden, moet maar even de ijskast in. Een grootschalig investeringsplan zal in de meeste landen de overheidstekorten laten stijgen tot boven de 3 procent die is afgesproken. Het wordt in dit debat voor kennisgeving aangenomen. Ook in de gezamenlijke verklaring van de Franse bonden over de demonstraties van gisteren komt de 3-procentnorm niet eens voor.

Moet er een heel ander economisch systeem komen? Met andere woorden: is hier sprake van een systeemcrisis, of kom je er uit met een combinatie van beter toezicht en effectieve investeringen? Sommige vakbondsleiders herhalen hardop de vraag omdat ze het ook niet weten, andere proberen het begin van een antwoord te formuleren. Voor Monks „is dit niet het einde van het kapitalisme, maar van een bepaalde vorm ervan, het casinokapitalisme”, waarbij financiële instellingen onverantwoorde gokken deden.