Rechters blijven strijdlustig

De Pakistaanse president Zardari heeft opperrechter Iftikhar Chaudhry nog steeds niet herbenoemd. De juristen vinden dat het tijd wordt voor eerherstel.

De advocaten in Pakistan hebben haast. De herwonnen democratie is bijna een jaar oud. Asif Ali Zardari, de omstreden weduwnaar van Benazir Bhutto is al bijna vijf maanden president. Nu wordt het tijd dat de door generaal Pervez Musharraf uitgeholde rechtspraak wordt hersteld, vinden ze.

In Lahore waren onlangs duizenden advocaten bijeen op een congres, waar ze jubelend Iftikhar Muhammad Chaudhry begroetten, de kritische opperrechter die in 2007 door toenmalig militair leider Musharraf werd ontslagen. Een week daarvoor op een soortgelijke bijeenkomst in de zuidelijke havenstad Karachi eisten de demonstranten onvoorwaardelijk eerherstel voor Chaudhry.

De demonstratieve congressen in Karachi, Lahore en andere steden vormen de opmaat tot een grote manifestatie in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad op 9 maart. Dan is het precies twee jaar geleden dat Musharraf voor het eerst probeerde Chaudhry uit zijn functie te zetten. Destijds gaf de legerleider daarmee onbedoeld het startsein voor de straatprotesten die het einde van zijn regime inluidden.

„Dankzij de strijd van de rechters en advocaten hebben we weer democratie in Pakistan. Nu eisen we onafhankelijkheid van rechtspraak, en de terugkeer van Chaudhry als opperrechter”, zegt Athar Minallah, advocaat in Islamabad en een van de woordvoerders van Chaudhry. „De hele samenleving steunt ons. Maar al zou ik op 9 maart in mijn eentje moeten komen, dan nog zou ik niet opgeven”, zegt hij strijdlustig.

Toch worden er ook vraagtekens gezet bij het nieuwe optreden van de advocatuur. De democratie in Pakistan is nog fragiel. Misschien moeten de activistische advocaten en rechters de politiek deze keer even aan de politiek laten, wordt ook vanuit eigen kring opgemerkt in open brieven in kranten. Los daarvan: verreweg de meeste door Musharraf ontslagen rechters zijn het afgelopen jaar weer aan het werk gegaan.

De komende maanden zijn bepalend voor de politieke stabiliteit in het land, meent Samina Ahmed, directeur van de International Crisis Group (ICG) in Pakistan. „De spanningen tussen de twee grootste partijen, de Pakistaanse Volkspartij (PPP) van president Zardari en de Moslimliga (PML) van Nawaz Sharif lopen sterk op. Het onderlinge wantrouwen is groot. Het is daarom zeer onverstandig de druk van buitenaf op te voeren. Dat werkt alleen maar dictatoriale krachten in de hand”, zegt ze.

Ahmed verwijst naar de situatie in de jaren negentig toen PPP en PML voornamelijk bezig waren elkaar te bevechten, en uiteindelijk de strijdkrachten een argument gaven om in te grijpen. ,,We hebben nu de kans om de democratie te stabiliseren. Maar dat kan alleen door samenwerking. De advocaten moeten zich realiseren dat er zonder stabiele democratie helemaal geen onafhankelijke rechtspraak mogelijk is”, zegt ze.

De mars van 9 maart is vooral gericht tegen president Zardari. Hij heeft herhaalde malen zijn belofte gebroken om Chaudhry in functie te herstellen. Om die reden haalde Nawaz Sharif vorig jaar zijn PML uit de regeringscoalitie. Zijn afspraken met Zardari bleken niets waard. „Politieke beloftes zijn geen koranteksten, ze zijn niet heilig”, verontschuldigde Zardari zich. Nu willen de advocaten net zo lang op Constitutional Avenue in de Pakistaanse hoofdstad blijven zitten totdat Chaudhry weer is aangesteld als opperrechter, kondigden ze aan na het congres in Lahore. Sharif heeft verklaard de juristen te zullen steunen.

De vraag is hoe Zardari de impasse gaat doorbreken. Waarnemers verwachten dat hij na 11 maart een breed pakket van constitutionele voorstellen, waaronder een nieuwe benoemingsprocedure voor rechters, zal inbrengen. Op die dag, twee dagen na de protestmars van de advocaten in Islamabad, kiezen de provinciale parlementen een vernieuwde senaat. De helft van de senatoren wordt vervangen. Gezien de samenstelling van de provinciale parlementen mag worden gerekend op forse winst voor zowel PPP als PML. Dat geeft meer armslag voor constitutionele aanpassingen.

De aandacht zal zijn gericht op het lot van Chaudhry. Maar volgens Samina Ahmed van de International Crises Group is het van veel groter belang of Zardari een andere belofte van hem gestand zal doen, namelijk dat hij bereid is vrijwillig zijn machtspositie af te zwakken tot een ceremoniële. Legerleider Pervez Musharraf kleedde het presidentschap aan met de verregaande bevoegdheid om premier en parlement naar huis te sturen.

Toen Zardari vorig jaar september tot president werd gekozen, erfde hij dat machtswapen. Voor herstel van het vertrouwen tussen PPP en PML en voor het versterken van de parlementaire democratie in Pakistan is het van essentieel belang dat Zardari dat wapen weer uit handen geeft, zegt Ahmed.

En als hij dat niet doet? Dan moeten de kiezers oordelen, zeggen Ahmed en andere analisten. Zo werkt dat nu eenmaal in een democratie.

Maar advocaat Minallah wil daar niet op wachten. ,,Verzwakken wij de democratie omdat we gaan demonstreren? Zijn wij het die democratie verzwakken, of doet Zardari dat”, reageert hij op de vraag of hij niet bang is voor ondermijning van het vertrouwen in de politici. Beducht voor een nieuw ingrijpen van de strijdkrachten is hij niet. „Dan zullen wij weer tegen hen vechten.”