Verpaupering voedt extreem-rechts

Landelijk stelt de extreem-rechtse British National Party weinig voor. Maar op lokaal niveau groeit haar aanhang gestaag. Zoals in Stoke-on-Trent.

Stoke-on-Trent was ooit een bolwerk van Labour. Nu zegt Labour-burgemeester Meredith: „We zijn het contact met de achterban kwijt”. De BNP spint er garen bij. Foto Reuters A man walks past a boarded up house in Hanley, Stoke-on-Trent, central England, January 15, 2009. REUTERS/Darren Staples (BRITAIN)
Stoke-on-Trent was ooit een bolwerk van Labour. Nu zegt Labour-burgemeester Meredith: „We zijn het contact met de achterban kwijt”. De BNP spint er garen bij. Foto Reuters A man walks past a boarded up house in Hanley, Stoke-on-Trent, central England, January 15, 2009. REUTERS/Darren Staples (BRITAIN) REUTERS

Floris van Straaten

Het kantoor van Alby Walker, fractieleider van de extreem-rechtse British National Party (BNP) in het monumentale gemeentehuis van Stoke-on-Trent, maakt een nogal amateuristische indruk. Walker ontvangt in zijn winterjas, de verwarming doet het niet. Aan de muur zijn grote Britse vlaggen onbeholpen opgehangen. Naast een foto van Winston Churchill prijken vergeelde knipsels uit de Britse boulevardpers met koppen als ‘Blanke man mag niet meer werken’ en ‘Moslim-wetgeving van kracht in Groot-Brittannië’.

Maar Walker, een meubelmaker van middelbare leeftijd die zijn haar heeft laten blonderen en witte sokken draagt onder zijn donkere broekspijpen, koestert grote ambities. „Over drie tot vier jaar kunnen wij hier de dienst uitmaken”, voorspelt hij. „De huidige economische recessie kan ons daarbij alleen maar helpen. De geschiedenis toont aan dat mensen in tijden van crisis altijd naar rechts zwenken.”

Dat is niet louter grootspraak. De BNP is sinds vorig voorjaar de op een na grootste partij van de oude industriestad Stoke, vanouds bekend om zijn Wedgwood en ander aardewerk. Afgezien van enkele buurten in Londen is er geen grotere concentratie van BNP-raadsleden in Groot-Brittannië te vinden dan hier. Negen van de zestig raadsleden horen tot de BNP. Niet slecht voor een partij die wegens haar racistische opvattingen al decennialang verketterd wordt door alle gevestigde politieke partijen en de media. Politiepersoneel is het verboden lid van de BNP te zijn.

„De BNP-vertegenwoordigers hier zijn niet de traditionele wilde neonazi’s met kaalgeschoren hoofden, tatoeages en een grote mond”, zegt Mick Temple, hoogleraar politicologie aan de universiteit van Staffordshire in Stoke. „Ze opereren subtieler. Het zijn geen onaardige mensen en ze zorgen ervoor dat ze overkomen als een verantwoordelijke politieke partij.”

De opkomst van de BNP hangt nauw samen met het verval van Labour. In 1996, toen Stoke met een aantal omliggende gemeentes werd samengevoegd tot een stad van 250.000 inwoners, haalde Labour alle zestig zetels. Inmiddels zijn er nog zestien over.

Vele voormalige arbeiders kunnen het niet over hun hart verkrijgen op de Conservatieven of de Liberaal-Democraten te stemmen en daarvan profiteert de BNP. Het zou een grote vernedering voor Labour betekenen als de partij in haar vroegere bolwerk Stoke juist door de BNP zou worden overvleugeld.

Op landelijk niveau mag een doorbraak van de BNP nog lang niet in zicht zijn – de partij bezet niet één zetel in het Lagerhuis – op lokaal niveau breidt de partij zich gestaag uit. Juist in een stad als Stoke, waar duizenden mensen de laatste jaren hun banen bij aardewerkbedrijven en andere industrievestigingen verloren, is er een voedingsbodem voor.

In weinig Britse steden is zo weinig werkgelegenheid als hier. Zelfs Wedgwood balanceert op het randje van een bankroet. Ruim 40.000 mensen in Stoke hebben een uitkering. Er is veel woede omdat de regering de laatste jaren de deur wijd openzette voor migranten uit Oost-Europa en elders.

„Velen hebben het gevoel dat de stad is achteruitgegaan”, erkent Mark Meredith, een Labour-politicus die in 2005 als burgemeester werd gekozen. „Er is hier veel gekrenkte trots.” Hij steekt de hand ook in eigen boezem. „We zijn het contact met de eigen achterban kwijt. Sommige Labour-politici dachten echt dat het hun van God gegeven recht was deze stad voor altijd te besturen.”

Nergens zijn die frustraties beter voelbaar dan in de wijk Bentilee, op een heuvel aan de buitenkant van Stoke, vol sociale woningbouw uit de jaren 50. Veel van de huizen, opgetrokken uit grauw baksteen, maken een vervallen indruk.

De drie raadsleden voor deze wijk zijn allen van de BNP. „Hier hebben maar twee op de tien mensen werk”, zegt een 62-jarige inwoner, die net boodschappen heeft gedaan. „Veel jongeren, mijn eigen kleinkinderen van in de twintig incluis, hebben nog nooit een dag gewerkt. Ze teren alleen maar op uitkeringen.”

De achting voor Labour is hier bij velen tot het nulpunt gedaald. „Het zijn alleen maar zakkenvullers, die onze lokale industrie hebben verkwanseld aan het buitenland”, zegt een voormalige pottenbakker. Hij zegt weinig op te hebben met het ‘nazigedoe’ van de BNP, maar andere ideeën van de BNP deelt hij wel. „Het valt moeilijk te ontkennen dat de immigranten voor veel problemen hebben gezorgd.”

Juist daarop hamerde de BNP bij de raadverkiezingen van vorig jaar. Trots laat Walker een BNP-pamflet zien, waarop twee fotocollages staan: een van Stoke in de jaren 30 met gelukkig kijkende blanke vrouwen voor pottenbakkersovens en een christelijke kerk en een met gemaskerde moslimbetogers met het silhouet van een moskee op de achtergrond. ‘The Choice is yours!’.

Niet dat er zoveel buitenlanders in Stoke zijn te vinden; volgens officiële cijfers zes procent van de bevolking. Maar veel inwoners hebben niettemin de indruk dat de buitenlanders in opmars zijn, op hun kosten. Walker wijst het verwijt van racisme overigens verontwaardigd van de hand. „Dat komt alleen maar van mensen die ons willen demoniseren”, zegt hij. „Ik geloof helemaal niet dat het blanke ras superieur is.”

Hoe het ook zij, feit is dat de BNP in Stoke het zeker niet alleen van xenofobie moet hebben. Beter dan Labour luistert ze naar de wensen van de lokale bevolking. De BNP’ers zorgen voor busuitstapjes voor bejaarden en komen in het geweer als het stadsbestuur een school wil sluiten of een oude pub wil afbreken.

In de gemeenteraad mag de BNP weinig opmerkelijks presteren, dat nemen veel bewoners de partij niet kwalijk. Te meer omdat de BNP door burgemeester Meredith buiten de huidige coalitie is gehouden.

Ook ageren de BNP’ers tegen drugshandel in hun wijken. En toen het gras voor een bejaardenhuis niet door de gemeente werd gemaaid, deed een BNP-raadslid dat hoogstpersoonlijk. Walker: „Met kerstmis zorgden we voor een boom in de wijk en gratis cadeautjes voor de kinderen. Daar maak je veel vrienden mee.”