'We dansen op Obama'

Marietje Schaake (30) is zelfstandig adviseur en wil voor D66 naar het Europees parlement. Ze woonde in de VS de inauguratie van Obama bij. „De tranen stromen langs mijn wangen.”

‘Er is een voelbare uitzinnigheid’ Foto Norbert Voskens
‘Er is een voelbare uitzinnigheid’ Foto Norbert Voskens Voskens, Norbert

Vrijdag 16 januari

In de trein op weg naar huis begint de transitie. Op recepties in Den Haag en Arnhem sprak ik vanavond met D66’ers over civil society, politieke ambities en de energie van de volgende, meer diverse generatie. Afgelopen week voerde ik campagne voor het Europees Parlement en morgen vlieg ik naar Amerika voor een week die in het teken staat van Martin Luther King en Obama. Mijn koffer pakken is een ritueel waarbij ik ook mijn gedachten orden en me klaarmaak voor de reis. Ik verheug me erop. Mijn favoriete spelletje zo-efficiënt-mogelijk-inpakken maakt ruimte voor een extra cocktailjurk en een dikke trui.

De afgelopen jaren bracht ik veel tijd door in de VS, vooral in Washington waar ik in het Huis van Afgevaardigden werkte. 2009 verbindt op verschillende manieren mijn werelden in Amerika met die in Europa. Ik ontwikkel de P!oneers-bijeenkomsten, die in het kader van het Hudsonjaar in Amsterdam en New York zullen plaatsvinden, en in mei komt mijn boek Between Faith and Suspicion over transatlantische betrekkingen uit. Dit wordt een belangrijk jaar in mijn leven, ik voel het. Ik hoop deze week tijd te hebben voor wat bezinning; om te lezen en te schrijven en om me te richten op mijn campagne.

Zaterdag

Een uur na aankomst in Atlanta loop ik gedoucht in een felblauwe jurk met mijn medebestuurders van de Martin Luther King Award Europe naar de receptie. De hoeden, de muziek en het tempo waarop mensen praten, ademen the South; het voelt vol en warm. We eren het leven van Martin Luther King, die dinsdag 80 zou zijn geworden. Zijn zus herinnert eraan dat hij niet altijd jong zou zijn gebleven. Zou Martin Luther dezelfde legende zijn geworden als hij niet was vermoord?

In een stille zijkamer naast de receptieruimte ontmoeten we Hillary Clinton. Zij ontvangt vandaag de Salute to Greatness Award. Ik bedank haar voor haar inspirerende voorbeeld. In de toespraak van de vrouw die binnenkort de hele wereld als werkterrein zal hebben, blijkt sterke betrokkenheid op lokaal niveau. Ze bepleit nogmaals gelijkheidwaardigheid en medische zorg voor elke Amerikaan.

De avond staat in het teken van dienstbaarheid, een gegeven dat hier niet zonder religieuze ondertoon wordt bedoeld. Een collectief gebed wordt besloten met een volmondig ‘Amen’. Ik ben niet opgegroeid met religie, maar het je samen richten op één gedachte heeft iets moois. In de rust en intensiteit van het gebed drukt de geschiedenis op mijn schouders. Obama is in ieders gedachten nadrukkelijk aanwezig. Een brug is geslagen tussen Kings droom en de realiteit van komende dinsdag. Er heerst een onuitgesproken trots en gevoel van erkenning, van uitblazen na een lange, pijnlijke reis. Nog lang niet iedereen heeft de streep gehaald, maar het voorbeeld doet mensen stralen. Eindelijk staat het gelijk onomstotelijk aan de zijde van Martin Luther King, en al die onbekende anderen die zich dapper uitspraken tegen het onrecht van ongelijke behandeling. De diepte van de burgerrechtenstrijd straalt af van de gezichten om me heen. Het raakt me en confronteert me met de lading van mijn eigen blanke huid. We zingen aan het eind van het diner We Shall Overcome. Samen dansen we op Motown muziek die de band speelt. De zaal weerspiegelt helaas nog lang niet de ‘gehele mensheid’ voor wie MLK’s woorden een inspiratie moeten zijn.

In mijn hotelkamer val ik in een onrustige slaap.

Zondag

Al werkend hoor ik op televisie het concert bij het Lincoln Memorial ter ere van Obama’s inauguratie. Ik vraag me af of het geen domme beslissing was om hier in Atlanta te zijn. Een paar uur later, na een korte vlucht, loop ik in Washington bij vrienden binnen die ik ken van mijn tijd op Capitol Hill. Het is alsof ik thuiskom. Barack and Rolling in the Free World heet het feest, en dat doen we.

We dansen en drinken op de ontlading en de ruimte die we voelen om onze eigen toekomst opnieuw vorm te geven. We dansen op Obama, het symbool van kansen voor onze generatie. Gedeelde vreugde en verwachting verbroedert.

Op zoek naar een plek waar we nog iets kunnen eten, verkennen we U Street, het gebied waar de rassenrellen plaats vonden in de jaren 60, waar de jazz haar wortels heeft en waar ik afgelopen zomer twee maanden woonde en aan mijn boek werkte. Herinneringen aan momenten tijdens de vochtige zomerhitte komen levendig terug ondanks de winterse kou. De buurt is in een paar jaar totaal veranderd. Zwervers maakten plaats voor yuppen en een stevige African American middenklasse gaat hier uit. Overal zijn kleine cafeetjes. Het is druk op straat. Om 3 uur ’s ochtends eten we in een restaurant en luisteren we naar geweldige jazz die voller en vrolijker lijkt te worden gespeeld. De stad ademt Obama en de overwinning van het goede.

Maandag

Met een schok word ik wakker. Ik heb vier uur geslapen, maar nieuwsgierig naar de sfeer buiten maak ik mijn werk snel af. E-mails vliegen me om mijn oren. Een paar uur later ben ik op Howard University, een ‘zwarte universiteit’, waar de verwachte verandering en de euforie worden gerelativeerd in pittige discussies over de positie van African Americans. Door de verkiezing van Obama is de legitimiteit van een groot aantal excuses om niet zelf verantwoordelijkheid voor je leven te nemen weggevallen. Wat gaat Obama doen voor de zwarte gemeenschap? „Niks, en terecht, hij moet iets doen voor alle Amerikanen”, zegt een agent uit Los Angeles. Een hevige discussie barst los, en minstens een zo groot deel van de zaal ziet ‘zwarte leiders’ graag directer betrokken bij de African American gemeenschap.

’s Avonds eet ik met vrienden, weer in het U Street gebied. Om half drie ga ik slapen, om zes uur staat de wekker. We willen er vroeg bij zijn om morgen het moment te vieren dat nu al geschiedenis is.

Dinsdag

Zes uur op blijkt nauwelijks op tijd. Een lange wandeling in een grote stroom mensen leidt ons naar The Mall. Iedereen loopt rustig en ik verbaas me over de orde in de gigantische massa. Ik ben blij hier te zijn en nu al ontroerd door de sfeer onder mensen die hun gevoel willen delen. Er is een voelbare uitzinnigheid. „Are we insane”, vraagt een vrouw met een kind aan haar hand, terwijl we met duizenden door een tunnel lopen. We lachen en beseffen dat de gekte die ons allen beweegt om half acht ’s ochtends in de vrieskou te wachten de moeite meer dan waard is. Nog een paar uur! Eenmaal op het veld wordt het concert van afgelopen zondag herhaald. Er wordt massaal meegezongen met klassiekers als One Love en Higher Ground en iedereen juicht als Obama’s We Are One toespraak wordt herhaald.

We staan zij aan zij en raken aan de praat met de mensen om ons heen. Niet veel later zijn we getuige van de beelden die de wereld over gaan. Aretha Franklin zingt, er wordt opnieuw gebeden en Obama wordt beëdigd. De tranen stromen langs mijn wangen en zinnen als: We reject as false, the choice between our safety and our ideals, en We will extend a hand if you are willing to unclench your fist zingen nog lang in mijn hoofd.

Het blijkt lastig om uit het inauguratiegebied te komen. Uiteindelijk eten en drinken we in een café; onze wangen gloeien na de uren in de kou. In plaats van sport wordt de parade met Obama vertoond. Het hele café klapt en juicht als Obama op het scherm uit de auto stapt. Na nog een aantal feestjes en de eindeloze herhaling van de hoogtepunten van de dag val ik in slaap.

Woensdag

Tijdens een dag vol e-mails, columns en lezen ontwaak ik langzaam uit de nieuwe Amerikaanse droom, om me met mijn eigen Europese droom bezig te gaan houden. Ik werk aan de website voor het P!oneers project en schrijf stukjes in het kader van mijn campagne.

Nagenietend van gisteren lees ik verslagen en analyses en probeer mijn vermoeden bevestigd te krijgen dat Bush Senior en zijn vrouw gisteren prominent een paarse shawl droegen als steun voor Obama, en als blijk van ‘bi-partizanship’. Er staat niet veel over op internet, maar ik ben ervan overtuigd dat dit hun knipoog naar de wereld was.

Tijdens een diner met een groep deelnemers aan een internationaal netwerk waarvan ik deel uitmaak hoor ik dat een goede vriend Special Assistant wordt van Susan Rice, Amerikaans ambassadeur bij de VN. Wat een geweldig nieuws! Hij is 24 en maakte eerder de serie How The World Sees America voor de Washington Post. Zou leuk zijn om dat over een half jaar nog eens te doen en te zien of de wereld Amerika anders ziet.

Donderdag 22 januari

In de bus van Washington naar New York met internetverbinding kan ik rustig werken. De reis vliegt voorbij. Ik borrel en eet met de afdeling van D66 in New York. We hebben discussies over vrijheid van meningsuiting, religie en discriminatie. Rond middernacht wandel ik langs het VN-gebouw naar huis.

In bed lees ik me in voor mijn gesprek morgenochtend op New York University. Ik spreek met de oprichter van het Moral Courage Project dat leert over morele moed, verzet en protest, burgerschap en diversiteit van ideeën. Afgelopen week leek het resultaat van morele moed even vanzelfsprekend, het motiveert me eraan te werken dit vaker zo te laten zijn.