Themajaar Amsterdam Art City is lege huls

Een van de voordelen van het opgroeien in een dorp is dat je zeker weet: wil het ooit wat worden, dan moet ik hier weg, na het eindexamen m’n spullen pakken en verkassen naar de grote stad.

De grote stad – daar was er in Nederland in mijn ogen maar één van: Amsterdam. Daar stonden de mooiste musea, de meeste filmhuizen, daar kon je ook op maandag naar het theater, en cafés waren er iedere avond stampvol. Utrecht, Groningen, Rotterdam? Aan elkaar geklonterde dorpen.

Maar de afgelopen week bleek de wereld toch weer iets genuanceerder – en dat niet alleen omdat Obama werd ingehuldigd als eerste zwarte president van Amerika.

Fiets ik naar de Albert Cuyp, dan staart vanaf een billboard een oude vrouw met vleugels me aan. ‘Engelen’, luidt het onderschrift, ‘nu in het Catharijneconvent, Utrecht’. Rijd ik met de auto de stad in, dan passeer ik een billboard met: ‘Thomas Struth. Nu in De Pont in Tilburg’. En ook Rotterdam doet een duit in het zakje met Charley Toorop in Boijmans Van Beuningen. Alles roept me toe om Amsterdam vooral te verlaten. Er lonkt geen enkele Amsterdamse instelling met een bijzondere tentoonstelling.

Dat kan ook niet anders, want het belangrijkste is – als gevolg van jarenlang falend gemeentelijk cultuurbeleid –-dicht of haast dicht. Het verpiepkleinde Rijksmuseum is, zoals bekend, vooral nog een toeristenfuik. Het Stedelijk Museum hobbelt als mobiele keet door de stad en de heropening van het nieuwe gebouw is alweer vertraagd – naar medio 2010. De spectaculaire overzichten van Mike Kelley en Francis Alÿs, die op het programma stonden voor 2009, zijn daarmee gesneuveld. En sinds begin van dit jaar is ook het roemruchte hedendaagse kunstcentrum De Appel dakloos.

De opzegging van het huurcontract van De Appel dreigde al veel langer – Saskia Bos, de voorgangster van de huidige directeur Ann Demeester had het er al moeilijk mee. Blijkbaar heeft Ann Demeester tijdens al die jaren getouwtrek over een ander pand niet met de vuist op tafel durven slaan en tegen de gemeente gezegd: „Als jullie niet voor nieuwe huisvesting zorgen, dan sluiten we de boel en verhuizen we naar een andere stad.” En daarom is De Appel vanaf deze week alleen nog maar een organisator van lezingen en af en toe een performance. „Bijzaak wordt hoofdzaak”, noemt Demeester dat.

De sluiting van veel wat goed en mooi is in Amsterdam, valt wonderlijk genoeg samen met het themajaar ‘Amsterdam Art City 2009’. Dit promotievehikel is bedacht door het Amsterdams Toerisme & Congres Bureau en wordt gefinancierd door – waarom niet? – dezelfde gemeente die toekijkt hoe het ene na het andere museum verkommert. Amsterdam Art City 2009 opereert onder het motto: ‘Museale schatten volop in de schijnwerpers’. Amsterdam Art City beweert dat er dit jaar een ‘enorm overzicht aan opmerkelijke tentoonstellingen’ georganiseerd wordt. Amsterdam Art City beweert dat het Stedelijk Museum nog steeds dit jaar opengaat.

Orwell muntte in zijn roman 1984 het begrip newspeak, waarbij woorden krachteloos werden door de betekenis ervan in hun tegendeel te veranderen. ‘Oorlog is vrede’. ‘Onwetendheid is kracht’. ‘Slavernij is vrijheid’. Aan deze voorbeelden kan een nieuwe loot worden toegevoegd: Amsterdam kunststad 2009.