Lekker winkelen op zondag, toch?

De Kamer debatteert vandaag over het voorstel om de zondagopenstelling van winkels aan banden te leggen.

Consumenten noch winkeliers lijken dat te willen.

Actievoerders protesteerden in 1997 in Maastricht tegen het consumptiegedrag van mensen. De activisten promootten de internationale Niet-Winkeldag, die valt dit jaar op 28 november. Foto Hollandse Hoogte Nederland, Maastricht, 29/11/1997
Actievoerders protesteren in de overvolle Grote Staat in Maastricht tegen de steeds verdergaande consumptie. Met de feestdagen voor de deur proberen de actievoerders in het kader van de internationale niet-winkeldag het leefpatroon van de wereld aan de kaak te stellen.

foto: Chris Keulen/HH
Actievoerders protesteerden in 1997 in Maastricht tegen het consumptiegedrag van mensen. De activisten promootten de internationale Niet-Winkeldag, die valt dit jaar op 28 november. Foto Hollandse Hoogte Nederland, Maastricht, 29/11/1997 Actievoerders protesteren in de overvolle Grote Staat in Maastricht tegen de steeds verdergaande consumptie. Met de feestdagen voor de deur proberen de actievoerders in het kader van de internationale niet-winkeldag het leefpatroon van de wereld aan de kaak te stellen. foto: Chris Keulen/HH Keulen, Chris / Hollandse Hoogte

Het filiaal van Tuincentrum Overvecht in Obdam is alle zondagen van het jaar open, de vestiging in Lisse is daarentegen geen enkele zondag open. Directeur Edwin Turksma van Groenblok, de organisatie achter de formule Tuincentrum Overvecht, heeft „geen enkel probleem” met deze hybride situatie. „In Lisse is de zondagopenstelling door de gemeente verboden”, verklaart hij. „Het past perfect bij de mensen die er wonen.”

Het kabinet wil strenger gaan toezien op de zondagopenstelling van winkels. Officieel laat de Winkeltijdenwet uit 1996 twaalf koopzondagen per jaar toe. Veel gemeenten maken echter gebruik van een uitzonderingsclausule in de wet die bepaalt dat winkels in toeristische gebieden vaker op zondag open mogen zijn.

In de praktijk komt dat erop neer dat bijvoorbeeld de winkels in het centrum van Amsterdam elke zondag hun deuren openen, maar ook dat outletcentra en meubelboulevards regelmatig op zondag open zijn. Minister Van der Hoeven van Economische Zaken wil nu de toeristische bepaling aanscherpen, omdat sommige gemeenten er volgens haar misbruik van maken.

In de aanloop naar het debat dat de Tweede Kamer vandaag zal voeren over dit onderwerp, is al een hoop politiek rumoer ontstaan. Dat resulteerde gisteren in een spoeddebat, dat zonder resultaat bleef.

Volgens woordvoerder Jelger Zee van het Platform Detailhandel Nederland (PDN) zal een beperking van de zondagopenstelling leiden tot het verlies van „15.000 tot 20.000 banen”. De cijfers van het banenverlies zijn gebaseerd op een peiling onder de achterban. Zee: „Daaruit bleek dat een beperking tot slechts 12 koopzondagen in de winkelbranche leidt tot een omzetverlies van 3 tot 4 procent.”

Vooral in winkelgebieden die sterk afhankelijk zijn van de zondag zullen volgens hem ontslagen vallen. „Het winkelgebied rond Amsterdam Arena rekent op een verlies van 200 banen en het Designer Outlet Centre in Roermond zelfs op 500. Er zijn in Nederland tientallen van zulke centra, dus dan gaat het hard.”

„Krokodillentranen!” roept vakbondsbestuurder Geert Rijzinga van de CNV Dienstenbond boos. „Het is flauwekul. Als er al banen verloren gaan, dan gaat het om pulpcontracten.” Hij gelooft niet dat de koopzondagen extra omzet opleveren. „Winkelen op zondag is wat mij betreft gewoon funshopping.”

Hij krijgt bijval van hoogleraar economische psychologie Fred van Raaij van de Universiteit van Tilburg. „Indertijd bij de verruiming van de winkeltijden zag je geen dramatische veranderingen. Mensen geven hetzelfde uit, maar beter gespreid.” Voor de meeste winkels betekent het volgens Van Raaij dat zij duurder uit zijn omdat zij hun personeel meer overuren en weekenduren moeten betalen. Andere winkels kunnen er juist baat bij hebben, doordat zij minder pieken hebben en dus juist met minder personeel toekunnen.

Er zijn wel winkels die juist op koopzondagen meer klanten trekken, bijvoorbeeld bij de Rosada Factory Outlet bij Roosendaal. Elke zondag open. „De omzet op zondag is groter dan op een gemiddelde dag”, zegt directeur Martina Hoen. „Mensen hebben vrije tijd nodig om ons te bezoeken, dat zien we ook aan de drukte tijdens vakantie- en feestdagen.”

Gezien de bezoekersaantallen op zondagen is er een grote vraag bij consumenten. Als de koopzondagen nu aan banden worden gelegd, zal dat slechts tijdelijk zijn, denkt detailhandeldeskundige Jan Willem Grievink van de EFMI Business School in Leusden. „Want het is een maatschappelijke trend dat mensen op elk moment van de dag willen kunnen eten.” Volgens hem gaan koopzondagen van supermarkten vooral ten koste van de horeca. En het heeft ook effect op het assortiment van supermarkten. „Er komen meer gemaksproducten, en daar kunnen middenstanders meer aan verdienen.”

Steeds meer filialen van marktleider Albert Heijn zijn elke zondag open. Volgens een woordvoerder zijn er nu ’s zondags tussen de 130 en 150 vestigingen open, ruim 15 procent van het totale winkelbestand van de formule. „De winkels beslissen zelf of zij op zondag open willen zijn. Alleen waar klanten er behoefte aan hebben, openen winkels op die dag.”

Ook Selexyz, een keten van kwaliteitsboekhandels, heeft in alle grote steden nu op zondag winkels open. „We bewegen mee met de wetgeving en de lokale afspraken met gemeenten”, zegt Jan Sander de Bie die bij Selexyz over de winkels gaat. De verruiming van de winkelopeningstijden heeft volgens hem „zeker een positief effect” op de omzet. „Als je het klanten makkelijker maakt een euro uit te geven, zullen ze dat ook sneller doen.”

Het Platform Detailhandel Nederland wil dat de regels voor koopzondagen juist worden versoepeld. „Eigenlijk betreft de uitzonderingsregel niet zozeer het belang van toeristen”, zegt woordvoerder Zee, „maar de wens van ondernemers, medewerkers en consumenten.” Gemeenten moeten volgens de brancheorganisatie zelf bepalen hoeveel koopzondagen ze willen instellen. „Zij staan het dichtst bij de bevolking.” De Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Consumentenbond sluiten zich bij dit standpunt aan.

Economisch psycholoog Van Rooij ziet echter niets in gemeentelijke vaststelling van het aantal koopzondagen. „Dan blijven bijvoorbeeld de winkels in Barneveld dicht terwijl zij in Utrecht en Amersfoort open zijn. Die grote steden halen dan koopkracht uit Barneveld weg. Gemeenten zullen met zondagopenstelling proberen de eigen werkgelegenheid en koopkracht op te vijzelen. Als je het centraal regelt, kun je het wat meer gelijktrekken.”

Winkeliers hebben naar eigen zeggen geen problemen personeel te vinden voor de zondagen. Integendeel, volgens de woordvoerder van Albert Heijn vinden mensen het juist prettig om op die dag te werken. „De flexibele werktijden zijn al zo verweven in ons systeem dat de zondag voor ons personeel geen probleem meer is.”

Detailhandelsdeskundige Grievink bevestigt dat. De supermarktbranche werkt veel met deeltijdpersoneel en veel mensen willen in het weekend werken omdat dat beter betaalt. Voor zelfstandig ondernemers is de trend echter „niet leuk”, voegt Grievink toe, „Die krijgen er een dag extra verantwoordelijkheid bij.”

Meer informatie over zondagopenstelling van winkels op: koopzondagen.net