Doe mij maar het pakket ‘klussen’

Iets goeds doen op vakantie – en je goed voelen – is de nieuwste trend op reisgebied.

Vrijwilligerstoerisme heet dat. De grote goede doelen hebben er bedenkingen bij.

illustratie Leonie Bos
illustratie Leonie Bos Bos, Leonie

Twee weken rondreizen met een luxe tourbus in een vreemd land, in sterrenhotels slapen, om vervolgens nog een week een moestuin aan te leggen in de brandende zon. Of voorlezen in een weeshuis, huizen bouwen, bomen planten, of helpen in een kinderverblijf. Dat wil de moderne reiziger volgens het nieuwe concept van reisorganisatie FOX Reizen: FOX Feel Good. De luxe en rust van een vakantie combineren met het goede gevoel van vrijwilligerswerk.

Voluntourism, een combinatie van het Engelse volunteer en tourism, wordt steeds populairder, zegt Lucas Meijs, bijzonder hoogleraar vrijwilligerswerk aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus universiteit. „Het vrijwilligerstoerisme, het voluntourism, is onderdeel van een hele grote trend. Lonely Planet heeft zelfs een gids gemaakt: Volunteer: A Traveller’s Guide.”

FOX Feel Good is de nieuwste in een rij van reisbureaus die het aangename combineren met het nuttige: reizen en hulp bieden. Het ideële bureau Commundo, dat vijf jaar geleden is opgericht, biedt reizen aan met twee weken werken en de laatste week een rondreis in het land.

Travel Active richt zich meer op jongeren en biedt taallessen, vrijwilligerswerk en excursies in één reis. Jongeren combineren al langer werken en reizen, al gebeurt dit om financiële redenen.

Bijzonder hoogleraar Meijs: „De bereidheid om vrijwilligerswerk te doen is hoog, is ook altijd hoog geweest. Mensen willen écht betrokken zijn, niet alleen geld geven. Vrijwilligers moeten voldoen aan de optelsom van beschikbaarheid, bereidheid en geschiktheid. Veel mensen lopen vast in die combinatie. De beschikbaarheid komt niet overeen met de wensen van bedrijven.”

Niet alleen reizen wordt daarom gecombineerd met vrijwilligerswerk. Volgens Meijs is het combineren van goed werk doen met een andere activiteit op dit moment voornamelijk in Amerika en Canada erg groot. Amerika kent bijvoorbeeld meerdere Single Volunteers-groepen; vrijgezellen die samen bij voedselbanken werken, huizen opknappen, of wijkcentra bouwen. Het idee is simpel, je doet wat voor de gemeenschap en ontmoet misschien ook nog een nieuwe partner in het proces.

„Nog zo’n voorbeeld is Green Gym, het combineren van gym met landschapsproblematiek”, weet Meijs. Eerst een algemene warming-up en dan in trainingspak actief aan de slag in een natuurgebied. In Engeland loopt dit project al sinds 1997 en met succes. Niet alleen wordt er actief bijgedragen aan het natuurbehoud in openbare parken en reservaten, ook blijkt dat mensen hier langer aan meedoen dan dat ze sporten in een reguliere sportschool, bleek in 2002 uit evaluaties.

In Nederland blijft het vooralsnog beperkt tot het reizen, naast het vrijwilligerswerk met het bedrijf en de maatschappelijke stage. Meijs: „Voluntourism doet twee dingen goed: het is alles wat je van een vakantie wilt en je bent nuttig bezig.”

Maar hoe nuttig is dat weekje de mouwen opstropen nou echt? De meeste reisbureaus die zich richten op voluntourism werken samen met particuliere organisaties. De grote goede doelen in Nederland werken namelijk niet met vrijwilligers. Hoewel Unicef, SOS-Kinderdorpen en Oxfam Novib de bereidheid van toeristen om te helpen lovenswaardig vinden, hebben ze allemaal zo hun bedenkingen.

Martin de Beer, woordvoerder van Unicef: „Wij werken niet zo. Unicef heeft landenprogramma’s waarin we samenwerken met lokale overheden om grote veranderingen te bewerkstelligen.” Die nadruk op professionaliteit en structurele veranderingen is ook de reden dat de organisatie sowieso niet werkt met vrijwilligers in ontwikkelingslanden. „Ontwikkelingssamenwerking is een complex vak. Wij werken met kinderen, dan moet je echt weten wat je doet. Vooropgesteld zijn het goed bedoelde initiatieven. Maar hoe goed je het ook bedoelt, het blijft pleisters plakken.”

Oxfam Novib vindt het goed dat uit de belangstelling voor vrijwilligerswerk blijkt dat mensen zich willen inzetten voor anderen. Volgens Ruud Huurman, woordvoerder van Oxfam Novib, moet er wel op gelet worden dat de vrijwilligers nuttige zaken doen, die echt nodig zijn in de regio.

Bij SOS-Kinderdorpen is het een bewuste keuze niet met Nederlandse vrijwilligers te werken, legt woordvoerster Frederike Godron uit: „In onze visie is vastgelegd dat de kinderen die wij opvangen in dezelfde cultuur worden opgevangen. De moeder die ze opvoedt, de leraar die ze opleidt, de arts die ze gezond houdt, allemaal mensen uit hun eigen land.” Het idee hierachter is dat de, vaak getraumatiseerde, kinderen in zo natuurlijk mogelijke omstandigheden opgroeien. De korte werkvakantie is daarom niet de beste oplossing volgens Godron. „Dat werk is maar tijdelijk en een kind gaat zich wel hechten. Dat komt de ontwikkeling van het kind niet ten goede.” Bovendien wil SOS-Kinderdorpen investeren in de lokale gemeenschap. Door te werken met lokale mensen groeit de werkgelegenheid ter plaatse.

De meeste vrijwilligersreisbureaus bieden verschillende pakketten aan. Zo kan er bij FOX Feel Good worden gekozen voor drie soorten: ‘klussen’, ‘natuur en dier’ of ‘sociale activiteiten’. Het laatste pakket bestaat uit voorlezen in een weeshuis, helpen in een kinderverblijf, of spelen met hulpbehoevende kinderen. Maar volgens Maarten de Ruiter, algemeen directeur van FOX Reizen, is er goed over de hechting van kinderen nagedacht: „Aan het einde van de reis gaan mensen drie halve of hele dagen helpen. Omdat het maar een paar dagen is, krijg je die emotionele binding niet. Bovendien is het werken met kinderen maar een onderdeel. Je kunt ook scholen bouwen, met ouderen op stap of een moestuin aanleggen.”

Zo worden in India, vlakbij Mahabalipuram, woningen gebouwd voor jonge weduwen en hun kinderen. Zij kunnen er gedurende een periode van vijf jaar verblijven (duur: 19 dagen inclusief rondreis). En in Vietnam, in de provincie Ha Nam op zo’n twee uur rijden van Hanoi, helpen vrijwilligers van Fox mee met het renoveren van een klein weeshuis (duur: 24 dagen, inclusief rondreis).

Dit is de oplossing voor iedereen die ‘iets goeds wil doen’, zegt hoogleraar Meijs: de bereidheid was er al, de beschikbaarheid nu ook. „Het past goed in je agenda, die drie weken vakantie heb je toch.”

Bekijk het volledige aanbod vrijwilligerswerk op www.fox.nl/vrijwilligerswerk, www.travelactive.nl en www.commundo.nl