Brute moord schokt Russische samenleving

Rusland is opnieuw in de ban van een moord op een prominente criticus van het Kremlin. Jurist Stanislav Markelov streed voor slachtoffers van Tsjetsjenië.

In het centrum van Moskou is gistermiddag de 34-jarige mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov doodgeschoten. Dit gebeurde na afloop van een persconferentie waarin hij bekend had gemaakt te overwegen bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in beroep te zullen gaan tegen de vervroegde vrijlating van de Russische kolonel Joeri Boedanov. Deze legerofficier werd in 2003 tot tien jaar cel veroordeeld voor de moord in 2000 op de achttienjarige Tsjetsjeense Elza Koengajeva. Zijn vervroegde vrijlating, vorige week, leidde tot grote verontwaardiging bij Koengajeva’s familie, mensenrechtenactivisten en Tsjetsjeense bestuurders.

Bij de schietpartij werd ook de 25-jarige journaliste Anastasia Baboerova van de krant Novaja Gazeta geraakt. Zij overleed rond negen uur ’s avonds in het ziekenhuis.

Beiden liepen na afloop van de persconferentie over straat toen Markelov door een man van dichtbij in zijn achterhoofd werd geschoten. Baboerova, die schreef over schendingen van de mensenrechten in Tsjetsjenië, probeerde de dader tegen te houden en werd vervolgens ook neergeschoten.

In december van het afgelopen jaar bepaalde de rechter dat Boedanov op borgtocht zou worden vrijgelaten. Dit gebeurde na Boedanovs vijfde verzoek hierom. De eerdere vier waren door de rechter verworpen.

Als argument voor Boedanovs vrijlating voerde de rechter aan dat de kolonel de helft van zijn straf in voorarrest had gezeten en sinds zijn veroordeling goed gedrag had getoond. Advocaten en mensenrechtenactivisten wezen erop dat veroordeelden wegens niet-gewelddadige feiten, zoals oligarch Michail Chodorkovski, geen aanspraak konden maken op vervroegde vrijlating.

Boedanov, die voor zijn veroordeling een oorlogsheld was, geldt in kringen van Russische racistische nationalisten als een martelaar. Zij ijverden vanaf de dag van zijn arrestatie voor zijn vrijlating. De Tsjetsjeense oorlogen gelden als een open zenuw in de Russische samenleving. Veel Russen willen de talloze schendingen van de mensenrechten die door het Russische leger zijn begaan het liefst vergeten.

Markelov noemde Boedanovs vrijlating afgelopen donderdag illegaal en ging tevergeefs tegen de uitspraak in hoger beroep.

Boedanov heeft altijd volgehouden dat hij meende dat Koengajeva een sluipschutter was van de Tsjetsjeense opstandelingen. Tijdens haar verhoor heeft hij haar op een sadistische wijze verkracht en gewurgd. De aanklacht wegens verkrachting werd tijdens het proces tegen Boedanov geschrapt.

De vader van Koengajeva zei vorige week dat hij juist wegens die verkrachting een nieuw strafrechtelijk onderzoek tegen Boedanov wilde laten instellen. Ook zei hij dat hij en zijn familie vreesden voor represailles van de kant van Boedanov, zodra hij op vrije voeten zou worden gesteld. Vrijdag sprak hij nog via de telefoon met Markelov, die hem toen vertelde met de dood te zijn bedreigd wegens die nieuwe strafzaak.

De zaak-Koengajeva werd beroemd omdat de in 2006 vermoorde journaliste Anna Politkovskaja er uitvoerig over schreef in haar krant Novaja Gazeta. Markelov was haar advocaat in de processen tegen haar omdat zij over de mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië schreef.

In 2004 werd Markelov in de Moskouse metro bewusteloos geslagen. Toen hij bijkwam bleken alleen zijn mobiele telefoon en de documenten over de zaak-Politkovskaja die hij bij zich droeg gestolen. Toen hij aangifte deed bij de politie werd hij niet geloofd.

De moord op Markelov wordt vergeleken met die op Politkovskaja en heeft een schok veroorzaakt in de Russische maatschappij. „Als je een dappere journalist nodig had, belde je Politkovskaja, als je een dappere advocaat nodig had, belde je Markelov”, zei mensenrechtenactivist en Kremlincriticus Lev Ponomarenko gisteren.