Tegen de nieuwe JSF valt niet op te isoleren

Bewoners rond vliegbasis Leeuwarden zijn bang voor de komst van het nieuwe jachtvliegtuig JSF. Vanwege de herrie. „Of je moet in een bunker gaan wonen.”

Woningen in de buurt van vliegbasis Leeuwarden. (Foto Sake Elzinga) Nederland - Leeuwarden - ( friesland ) - 14-01-2009 Omgeving van militair vliegveld Leeuwarden. Huizen aan de rand van het vliegveld. Foto: Sake Elzinga
Woningen in de buurt van vliegbasis Leeuwarden. (Foto Sake Elzinga) Nederland - Leeuwarden - ( friesland ) - 14-01-2009 Omgeving van militair vliegveld Leeuwarden. Huizen aan de rand van het vliegveld. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Uit het raam van hun huis zien ze geregeld een F-16 op bijna steenworp afstand overvliegen. Maar horen doen Gosse en Tineke Muller uit Marssum het vliegtuig nauwelijks. „We hebben vierenhalf centimeter dik glas. De zwaarste isolatie die er is.”

Ook op het dak zit 20 centimeter dik isolatiemateriaal. Op zolder kronkelen dikke, zilverkleurige buizen van het luchtverversingssysteem. „Die zuigen buitenlucht naar binnen. Ramen kunnen niet open, dat geeft te veel lawaai als de F-16’s overvliegen.”

Maar hoe gaat het straks als dat een Joint Strike Fighter (JSF) zal zijn? Die produceert tien keer zoveel lawaai als zijn voorganger, aldus de dorpsbewoners. De invoer van de beoogde opvolger van de F-16, de F-35 of JSF, zorgt dan ook voor veel onrust in de 27 Friese plaatsen rondom de Leeuwarder vliegbasis. Maandag brengt staatssecretaris De Vries (CDA, Defensie) een bezoek aan Leeuwarden en Marssum waar hij met bewoners spreekt.

Muller laat op zijn laptop een staatje zien uit een recente milieurapportage van de Amerikaanse vliegbasis Eglin in Florida. „Kijk”, wijst hij de tabel aan, „een F-16 produceert op 300 meter hoogte een geluid van 100 decibel, een JSF 121. Een gigantisch verschil. Daar valt niet tegen te isoleren.”

In de rapportage staat onder meer dat het geluid van de JSF „in dichtbevolkte Europese landen nog meer problemen kan veroorzaken dan in de VS”. En: „De motor van de F-35/JSF is nu eenmaal de krachtigste straalmotor die ooit geproduceerd is voor eenmotorige jachtvliegtuigen. Of deze sound of freedom geaccepteerd zal worden door omwonenden is de vraag.”

Gemeentebestuurders en de provincie delen de zorg van de dorpelingen. Enkele weken geleden drongen ze er bij De Vries in een brief op aan geluid alsnog als criterium mee te wegen bij de keuze van een nieuw gevechtsvliegtuig.

„Als de JSF komt moeten er 75 woningen worden gesloopt in dorpen rondom de vliegbasis, omdat ze binnen de hoogste geluidszone van het vliegveld liggen”, waarschuwden de burgemeesters van Leeuwarden, Leeuwarderadeel, Tytsjerksteradeel en Menaldumadeel en ook de Friese commissaris van de koningin John Jorritsma (VVD). „Dorpen als Marssum, Jelsum en Cornjum worden hierdoor in hun voortbestaan bedreigd.”

De Vries liet vorige week in een ingezonden brief in deze krant weten dat ook de JSF binnen de „bestaande wettelijk vastgestelde geluidszone” (contour) zal blijven. Minder vaak vliegen, vluchten in het buitenland uitvoeren, andere vliegroutes en langere vluchten (minder starts en landingen) zijn mogelijke opties om het geluid te temperen.

Burgemeester Eric ter Keurs van Leeuwarderadeel vindt dat de staatssecretaris zijn stelling met een geluidsberekening moet onderbouwen. „De JSF kan volgens ons alleen binnen de bestaande geluidsnormen blijven als hij fors minder gaat vliegen vanaf Leeuwarden. Wij geloven niet dat de JSF binnen de contouren kan blijven, gelet op het Amerikaanse onderzoek en willen hiervoor bewijs.”

Dat De Vries in zijn ingezonden brief verklaart dat de JSF binnen de wettelijk vastgestelde geluidszones kan opereren, stelt Ter Keurs helemaal niet gerust. „Wettelijke normen kun je op den duur verruimen.”

Ook de Friese gedeputeerde Piet Adema (CU) is bang dat na de komst van de JSF de geluidscontouren worden opgerekt. „Dan krijg je hier Schiphol-achtige toestanden.”

Volgens de woordvoerder van de staatssecretaris zijn de resultaten van de milieurapportage van de luchtmachttbasis Eglin „niet vergelijkbaar met de Nederlandse situatie”. Defensie heeft het Nationaal Lucht en -Ruimtevaartlaboratorium (NLR) inmiddels gevraagd de geluidsoverlast van de JSF te onderzoeken. „We kunnen geen conclusies trekken op basis van het Eglin-rapport”, aldus de woordvoerder.

Gerard Veldman uit Cornjum en Geert Verf uit Marssum zijn sceptisch. Beiden zijn lid van de COVM (Commissie Overleg en Voorlichting Milieuhygiëne vliegbasis Leeuwarden, in de volksmond ‘Commissie Geluidshinder’). Die werd in 1993 opgericht en bestaat uit bestuurders, vertegenwoordigers van Defensie en omwonenden. Maandag spreken ze drie uur lang met De Vries.

Verf is bang dat De Vries zijn woorden – dat de JSF binnen de contouren blijft – niet kan waarmaken. Verf liet berekenen hoeveel JSF’s jaarlijks kunnen opstijgen als ze binnen de geluidscontour blijven. „Ongeveer 600, dan is het geluid opgebruikt.” Bij 133 decibel – het geluid dat een JSF op een hoogte van 91 meter produceert volgens het Amerikaanse onderzoek – zijn dat slechts 96 vluchten per jaar.

Verf vindt de uitkomsten van het Eglin-onderzoek „schokkend”. „Die 133 decibel is zelfs boven de pijngrens. Woningen kun je dan niet meer isoleren. Of je moet in een bunker gaan wonen. ”

Het Amerikaanse rapport en meer over JSF op nrc.nl/jsf