Na tragediejaar stemt Hessen weer

Amper een jaar na de vorige verkiezingen trekt Hessen morgen alweer naar de stembus. Deze keer is alles anders. „Nu is de recessie het belangrijkste thema.”

„Mijn vertrouwen in de politiek is niet zo groot meer”, zegt Sabine Heinrich in Wiesbaden, de hoofdstad van de West-Duitse deelstaat Hessen. De 42-jarige fysiotherapeute verwoordt een veelgehoorde opvatting hier. De stembus gaat morgen open – maar Hessen ziet er weinig heil in.

Wiesbaden in de winter van 2009. Wat een verschil met precies een jaar geleden. Het is steenkoud. Vorig jaar was het lauw. En waar zijn de verkiezingsaffiches? In januari 2008 hingen de straten vol met posters van de toenmalige sociaal-democratische lijsttrekker Andrea Ypsilanti en haar opponent Roland Koch, christen-democraat en premier van Hessen. Nu is van verkiezingskoorts op straat weinig te merken; wellicht een uiting van stembusmoeheid.

Hessen moet een jaar na de vorige verkiezingen alweer een nieuw regionaal parlement kiezen. Dat is niet de bedoeling geweest. De verkiezingen van januari 2008 hadden moeten volstaan. Maar in de politieke achterkamers van Wiesbaden zijn de zaken vorig jaar lelijk ontspoord. Hier voltrok zich een politiek drama van ongekende omvang – met handjeklap, intrige, blunders en veel emoties. Wat de burgers te zien kregen, was op de keper beschouwd een politiek demasqué. Vandaar dat Sabine Heinrich het vertrouwen heeft verloren. En ze is niet de enige.

Dit is de tragedie van Hessen: SPD-lijsttrekker Andrea Ypsilanti slaagde erin met een frisse campagne de verkiezingen te winnen. Haar tegenstander Roland Koch (CDU) had zich overschreeuwd en de mensen waren hem na bijna tien jaar ook wel zat.

Ypsilanti had vooraf gezegd niet met de ultralinkse partij Die Linke te zullen samenwerken, maar die verkiezingsbelofte brak ze tijdens de coalitievorming. Samen met de Groenen en met gedoogsteun van Die Linke wilde Ypsilanti een coalitie smeden, met zichzelf aan het hoofd als premier van Hessen.

Maar vier leden uit haar fractie namen na maanden onderhandelen de woordbreuk van hun lijsttrekker hoog op en blokkeerden Ypsilanti’s greep naar de macht. Ze kon geen minister-president worden; andere coalities bleken onmogelijk en dus moesten nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.

De stembuswinst van de SPD was verdampt, het moreel aangetast. Ypsilanti moest plaatsmaken voor een nieuwe lijsttrekker: Thorsten Schäfer-Gümbel. Hij is een onbeschreven blad; een bebrild man met weinig charisma, maar wel begiftigd met zelfspot. In zijn campagne blijkt vooral z’n tegenstander een belangrijke rol te spelen. Op zijn affiches prijkt naast zijn hoofd de leus Wirklich wieder Koch? Werkelijk weer Koch?

Inderdaad, de kans bestaat dat Roland Koch dit keer zegeviert. Zijn partij ligt in de peilingen ruim voor. Hij presenteert zich in deze economisch onzekere tijd als de betrouwbare Landesvater. Met hem geen experimenten maar degelijkheid, is zijn motto. Als zijn christen-democratische CDU wint, zal Koch proberen met de liberale FDP een coalitie te vormen.

Toch is het voor hem nog geen gelopen race. Algemeen wordt erkend dat hij competent is, maar geliefd is een andere zaak. De 63-jarige Volker Pospisch, gepensioneerd inwoner van Wiesbaden, zegt dat Koch zich niet meer voor Hessen interesseert. „Hij houdt zich te veel met Berlijn bezig.” Pospisch heeft nog maar een gering vertrouwen in de politiek. Maar, zegt hij, „groot was dat toch al nooit”.

Ook in Hessen staat de recessie voor de deur en hebben de kiezers ineens een heel ander perspectief gekregen. Zo gaat het slecht met automaker Opel, gevestigd in Rüsselsheim – tussen Wiesbaden en Frankfurt. In het stemhokje zal met die economische omstandigheden zeker rekening worden gehouden.

„Voor mij zijn de recessie en de vraag wat er nu moet gebeuren de belangrijkste thema’s”, zegt de 52-jarige hotelreceptioniste Mariane Behr-Mirau. „Wie daar iets verstandigs over weet te zeggen, krijgt mijn steun.” De SPD zal het niet zijn. „Die heeft te veel interne problemen en moet eerst maar eens tot rust komen. De SPD vind ik nu geen regeringspartij.”

Uit veel reacties, verzameld in Wiesbaden en in Frankfurt, blijkt dat Ypsilanti’s gebroken belofte niet met ultralinks te zullen samenwerken, bij het Hessense electoraat veel kwaad bloed heeft gezet. De Frankfurter Gerald Breustedt (64) ziet woordbreuk als een algemeen politiek fenomeen. „Mevrouw Merkel hield ook geen woord toen ze ondanks eerdere beloftes toch de BTW verhoogde. Daarom gaan tegenwoordig steeds minder mensen stemmen.”

De stembusuitslag in Hessen kan een voor Duitsland belangrijke trend neerzetten. De deelstaat is vanouds een gebied waarin de verschillen tussen de grote concurrenten CDU en SPD uiterst klein zijn. Electoraal succes of falen in Hessen straalt af op de landelijke politici in Berlijn. De appreciatie voor de verschillende partijen is meermaals maatgevend geweest voor verkiezingen elders in de Bondsrepubliek. Dit jaar worden in Duitsland plaatselijke, regionale, landelijke en Europese verkiezingen gehouden. 2009 is een ‘superverkiezingsjaar’.

De 36-jarige Hessenaar Dirk Siegert zal dit keer weer gaan stemmen, hoewel hij steeds minder geloof hecht aan wat politici zeggen. „De partijen staan niet meer voor wat ze eens waren, of ze nu sociaal-democratisch of conservatief zijn. Alles loopt in elkaar over.” Siegert zal zijn stem op de CDU van Roland Koch uitbrengen. Want: „Thorsten Schäfer-Gümbel is niets anders dan een voortzetting van Andrea Ypsilanti.”

Met medewerking van Jan Hendrik Wirtz