In Arabische gelederen is het een 'grote chaos'

Sinds Israël 27 december zijn offensief in Gaza lanceerde, proberen sommige Arabische leiders een top daaraan te wijden. Maar het lukt niet.

De stoel van de niet-aanwezige Egyptische afgevaardigde bij de top van Arabische landen gisteren in Qatar. Arabische landen zijn verdeeld over Israëls offensief in Gaza. (Foto AFP) A picture shows the empty chair for the non-attending Egyptian representative at a crisis summit meeting on Gaza in the Qatari capital Doha on January 16, 2009. Qatar pressed ahead with a summit today on Israel's deadly offensive against Gaza despite the absence of the Palestinian leadership and regional heavyweights Egypt and Saudi Arabia. At the summit Hamas leader Khaled Meshaal said that the Islamist movement would reject Israel's terms for a Gaza truce and Syrian President Bashar al-Assad called for all Arab countries with ties to Israel to cut them. AFP PHOTO/KARIM SAHIB
De stoel van de niet-aanwezige Egyptische afgevaardigde bij de top van Arabische landen gisteren in Qatar. Arabische landen zijn verdeeld over Israëls offensief in Gaza. (Foto AFP) A picture shows the empty chair for the non-attending Egyptian representative at a crisis summit meeting on Gaza in the Qatari capital Doha on January 16, 2009. Qatar pressed ahead with a summit today on Israel's deadly offensive against Gaza despite the absence of the Palestinian leadership and regional heavyweights Egypt and Saudi Arabia. At the summit Hamas leader Khaled Meshaal said that the Islamist movement would reject Israel's terms for a Gaza truce and Syrian President Bashar al-Assad called for all Arab countries with ties to Israel to cut them. AFP PHOTO/KARIM SAHIB AFP

Arabische verdeeldheid is niets nieuws. Maar zelden hebben de Arabische leiders hun onmacht zo duidelijk ten toon gespreid als nu over het Israëlische offensief in de Gazastrook tegen de raketbeschietingen door Hamas. Drie weken na het begin van het offensief, zo’n elfhonderd Palestijnse doden verder, zijn de Arabische koningen, emirs en presidenten er nog steeds niet in geslaagd een topconferentie van de Arabische Liga bijeen te krijgen.

Integendeel. De afgelopen twee dagen hadden twee rivaliserende topvergaderingen plaats en maandag volgt een derde. De Egyptische secretaris-generaal van de Arabische Liga, Amr Moussa, erkende gisteren dat het „een grote chaos” is in de Arabische gelederen.

Sjeik Hamad bin Khalifa al-Thani van Qatar, die zich de laatste jaren vaak en soms met succes opwerpt als bemiddelaar in Arabische noodsituaties, besloot begin deze week dat er nu eindelijk een top moest komen om tot een verenigde Arabische positie te komen. Onderwerpen van gesprek zouden zijn, zo zei hij, opschorting van het collectieve Arabische voorstel voor vrede met Israël, heroverweging van de banden die verscheidene Arabische landen met Israël hebben en mogelijkheden om Israël langs gerechtelijke weg ter verantwoording te roepen.

Maar zijn initiatief onderstreepte alleen maar de verdeeldheid. Het radicale kamp, geleid door Syrië, dat sympathiek staat tegenover Hamas, haastte zich zijn uitnodiging te aanvaarden. De twee zwaargewichten Egypte en Saoedi-Arabië, beide tegenstanders van Hamas, maakten bekend geen top te willen en niet te komen.

Woensdag maakte Doha bekend het quorum – tweederde van de 22 lidstaten – te hebben dat nodig is om een officiële speciale top te organiseren. Maar donderdag trok Marokko zich terug, naar verluidt onder Saoedisch-Egyptische druk, korte tijd later gevolgd door enkele andere landen. Dergelijke bijeenkomsten, aldus een Marokkaanse verklaring, brengen alleen maar de rivaliteit tussen Arabische landen naar buiten en dienen dus de Palestijnse zaak niet.

Egypte en Saoedi-Arabië zijn bang dat een speciale Arabische top gewijd aan Gaza voornamelijk leidt tot versterking van de positie van Hamas, ten koste van de Palestijnse president Abbas wiens Fatah-regime zij steunen. Egypte wil dat alleen al niet omdat succes voor Hamas afstraalt op zijn Egyptische zusterorganisatie, de verboden Moslimbroederschap.

Egypte en Saoedi-Arabië vrezen daarnaast dat het niet-Arabische Iran via bondgenoot Hamas zijn positie als regionale grootmacht verder versterkt. Zoals het in 2006 deed toen zijn Libanese bondgenoot Hezbollah als psychologische winnaar uit de oorlog met Israël te voorschijn kwam en vervolgens een politiek veto in de regering in Beiroet veroverde.

De Saoedische koning organiseerde donderdagavond tot ieders verrassing een korte top van leiders van Arabische Golfstaten gewijd aan Gaza, waarop een voorstel tot een Arabisch wederopbouwfonds voor de Gazastrook werd gelanceerd. Maandag heeft in Koeweit een al geruime tijd geleden afgesproken Arabische top over de economie plaats, waar, zo hebben Kairo en Riad toegezegd, ook over Gaza zal worden gepraat. Maar niet als hoofdonderwerp.

Sjeik Hamad van Qatar hield zijn top die geen officiële top mocht heten gisteren toch, tot grote woede van de Palestijnse president Abbas in aanwezigheid van de in Syrische ballingschap levende Hamasleider Khaled Meshaal én de Iraanse president Ahmadinejad, die als waarnemer mocht komen. Qatar maakte later bekend zijn economische relaties met Israël op te schorten. Het gemeenschappelijke Arabische vredesinitiatief richting Israël blijft echter overeind.