Straks moet iedere reiziger er doorheen

Vanaf 29 januari kun je alleen nog met de ov-chipkaart in de Rotterdamse metro reizen.

En in 2010 wordt de kaart in heel Nederland ingevoerd.

Poortjes om met de ov-chipkaart in- en uit te checken. Foto Rien Zilvold leiden stion poortjes voor de afslag foto rien zilvold
Poortjes om met de ov-chipkaart in- en uit te checken. Foto Rien Zilvold leiden stion poortjes voor de afslag foto rien zilvold Zilvold, Rien

Eén kaartje voor al het openbaar vervoer in Nederland. Het lijkt er eindelijk van te komen. Vanaf 29 januari kunnen reizigers in de Rotterdamse metro alleen nog maar met de ov-chipkaart reizen. Vanaf april geldt hetzelfde voor de metro in Amsterdam. De ov-chipkaart had eigenlijk al eind 2007 in heel Nederland moeten zijn ingevoerd.

Vervoersbedrijven en lagere overheden, verantwoordelijk voor het openbaar vervoer, hebben dan ook haast met de invoering, bleek deze week tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer. In mei krijgen alle studenten een ov-chipkaart. Dezelfde maand begint de NS een proef op de Flevolijn tussen Lelystad en Schiphol, vanaf 1 oktober kunnen treinreizigers op alle stations de chipkaart gebruiken. Ook in de ruim drieduizend bussen van vervoersbedrijf Connexxion is de benodigde apparatuur inmiddels ingebouwd. „Ruim de helft tot driekwart van de reizigers in tram, metro, bus en trein zal nog dit jaar met de chipkaart reizen”, voorspelt Leen Verbeek, Commissaris van de Koningin in Flevoland en voorzitter Stuurgroep Decentrale Overheden. De rest van de reizigers volgt in 2010.

De ov-chipkaart is een initiatief van vijf grote vervoersbedrijven, uit onvrede met de strippenkaart die het moeilijk maakt de kosten en opbrengsten eerlijk te verdelen. Een proef die in 2005 in Rotterdam startte, liep vertraging op door veel technische problemen. Vorig jaar raakte staatssecretaris Huizinga (Verkeer, ChristenUnie) in problemen toen uit verschillende onderzoeken bleek dat de chip op de kaart relatief makkelijk te kraken is. De oppositiepartijen GroenLinks, SP, VVD en PVV dienden een motie van wantrouwen in. Maar Huizinga heeft nauwelijks iets te zeggen over de chipkaart. Het openbaar vervoer is in handen van bedrijven. Gemeenten en provincies bepalen aan welke criteria het vervoer moet voldoen en stellen de tarieven vast. Huizinga heeft geëist dat de reiziger niet duurder uit mag zijn dan nu. Ze heeft maar één wapen: de strippenkaart. Zij besluit wanneer die verdwijnt.

Het kraakprobleem is niet opgelost. En er is nog veel meer. De belangrijkste problemen op een rij:

1Overstappen

Reizigers die tijdens hun reis van de ene naar de andere vervoerder overstappen betalen niet alleen de ritprijs, maar ook elke keer opnieuw het basistarief van zeventig eurocent. Een tweede overstapprobleem betreft de 34 stations waar meerdere vervoerders rijden. Reizigers die bijvoorbeeld uit een NS-trein stappen en het perron oversteken om in een Syntus-trein te stappen, moeten eerst uitchecken, opnieuw inchecken, en dan weer teruglopen naar het perron waar ze net vandaan kwamen.

2In- en uitchecken

Bij 37 stations, zoals in Leiden, speelt het probleem dat de stationshal ook door niet-reizigers wordt gebruikt, bijvoorbeeld om naar de andere kant van de stad te lopen. Ze moeten wel verplicht in- en uitchecken om de toegangspoortjes te openen, betalen daardoor elke keer het basistarief, terwijl ze geen gebruikmaken van het openbaar vervoer. Er zijn meer problemen met in- en uitchecken, zoals deze week in Rotterdam bleek. Vorig jaar vergaten reizigers bij 220.000 ritten uit te checken, waardoor ze te veel voor hun reis betaalden.

3Toestemming van DNB

In het openbaar vervoer gaat jaarlijks twee miljard euro om. Die geldstroom zal in de toekomst via de ov-chipkaart verlopen. Daarmee ontwikkelt het openbaar vervoer zich tot een financiële dienstverlener. Europese en landelijke wetgeving verplichten financiële instellingen formeel tot certificering door De Nederlandsche Bank (DNB), de zogeheten EGI-status. Die is nog niet rond. De certificering is verplicht als op de saldi van de ov-chipkaarten in totaal zes miljoen euro staat.

4Gebrek aan draagvlak

Consumentenorganisaties zijn kritisch over de chipkaart. In de huidige vorm vinden ze die geen verbetering voor de reiziger. Reizigersvereniging Rover, Consumentenbond, studentenvakbond LSVb, ANWB en de belangenorganisatie voor gehandicapten CGRaad zijn vorig jaar uit het overleg over de chipkaart gestapt en daar niet meer in teruggekeerd.

5Extra kosten

Tussen 2006 en 2008 is zeker 100 miljoen extra uitgegeven door vertraging bij de invoering van de ov-chipkaart en omdat de ontwikkeling complexer was dan gedacht. Dat bleek vorig jaar uit een rapport van de commissie-Kist. Tot 2017 wordt jaarlijks nog eens 18 miljoen aan extra kosten verwacht. Onduidelijk is wie die extra kosten gaan betalen.

6Veiligheid

De ov-chipkaart is vorig jaar gekraakt door onderzoekers van de Radboud Universiteit. Deze week gebeurde dat nog eens met de ov-chipkaart van SP-Kamerlid Emile Roemer. Met een paslezer kunnen bijvoorbeeld persoonsgegevens en het saldo worden gemanipuleerd. Zo kan bijvoorbeeld een kaart met vijf euro saldo worden gekocht die vervolgens wordt opgewaardeerd tot 100 euro. Of het saldo van een onschuldige reiziger wordt op nul euro gezet.

7Privacy

Als de ov-chipkaart makkelijk te kraken is, betekent dat weer een probleem voor de privacy, zei voorzitter Jacob Kohnstamm van het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) tijdens de hoorzitting. Andere mogelijke privacyproblemen zijn inmiddels opgelost. Het CBP heeft toestemming gegeven voor de ov-chipkaart omdat er „geen op de persoon herleidbare databases gemaakt worden”.