Opdampen en sputteren

Een dikke laag verf op een houten kozijn is gemakkelijk met een kwast of roller aan te brengen. De verf is lekker vloeibaar en de ondergrond is ruw genoeg om de verf goed vast te houden. Daar komt geen hogere wiskunde aan te pas. Anders wordt het wanneer je op een harde en gladde ondergrond een ultra dun laagje metaal zou willen aanbrengen. Met een kwast in de aluminium snippers richt je weinig uit. Toch zijn we omringd met producten die voorzien zijn van een microscopisch dunne laag metaal. De douchekop in de badkamer, de glimmende toetsen op je mobiele telefoon en de randjes rondom het dashbord in de auto zijn daar voorbeelden van. Maar de spiegel is wel het meest dagelijkse product met een metaallaagje. De spiegel is niet anders dan een heldere glasplaat met aan de achterkant een super dunne laag aluminium of zilver. Hoe is die daar op gekomen? Het antwoord is even simpel als geniaal: door opdampen! Zoals de spiegel de neiging heeft om te beslaan in de badkamer, de waterdamp in de lucht neer slaat op het koude spiegeloppervlak, zo ongeveer is de aluminiumlaag als damp op de glasplaat terechtgekomen.

Aluminium is net als de meeste metalen bij kamertemperatuur een vaste stof en begint pas ruim voorbij de 600 graden Celcius te smelten. Nu komt het geniale aspect van het opdampen aan bod. Het gebeurt in een vacuüm. De glasplaat wordt in een luchtledige ruimte geplaatst. Door de lage luchtdruk smelt metaal veel sneller en lukt het zelfs om met een beetje extra energie het aluminium te laten verdampen. De aluminiumdamp slaat vervolgens neer op de glasplaat en de spiegel is klaar. Flexibele oppervlaktes kunnen ook van een metaal coating worden voorzien. Grote rollen folie verdwijnen tijdelijk in het vacuüm en komen er als nog onbedrukte chipszakken weer uit.

Inmiddels worden ook vensterramen voorzien van doorzichtige folies, dunne folies met een metaalcoating die zo in staat zijn om de zonnestralen buiten te houden. Als je goed kijkt zie je een blauwige of anderskleurige gloed over de ramen. Deze, haast onzichtbare laag is door opdampen of het daaraan verwante sputtercoaten op de folie terecht gekomen.

In de rubriek ManMade vraagt ontwerper Joost Alferink zich af waarom de dingen zijn zoals ze zijn.